پهنه‌بندی خطر آتش‌سوزی مراتع و جنگلها با استفاده از GIS و مدل AHP (مطالعه موردی: پارک ملی بمو)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مرتع‌داری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارسنجان، فارس، ایران

2 استادیار، گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارسنجان، فارس، ایران

چکیده

پارک ملی بمو در استان فارس شاهد بروز سالانه حریق و تکرار آن در سال‌های متمادی است. با توجه به اهمیت حفظ پارک و مجاورت آن با پالایشگاه شیراز، اقدام به پهنه‌بندی خطر حریق با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و فرایند تحلیل سلسه مراتبی گردید. با در نظر گرفتن عوامل چهارگانه فیزیوگرافی (ارتفاع، شیب، جهت)، اقلیم (دما و باران)، عوامل انسانی (گردشگری، نواحی صنعتی، مناطق نظامی، مناطق مسکونی و جاده‌ها) و مواد سوختی (نوع تیپ و تراکم پوشش‌گیاهی) و وزن‌دهی بر اساس لایه‌های رقومی، نظرات کارشناسی و تکمیل پرسشنامه‌ها و تلفیق لایه‌های تولیدی، نقشه نهایی پهنه‌بندی حریق بر مبنای طبقه‌بندی از 0 تا 100 به صورت بدون خطر (20-0)، کم‌خطر (40-20)، خطر متوسط (60-40)، خطرناک (80-60) و بسیار خطرناک (100-80) تهیه گردید. نتایج نشان داد 3/23% (14263 هکتار) از محدوده در پهنه خطرناک و 25/20%  در بسیار خطرناک (84/2) قرار دارد. ارزیابی دقت و صحت مدل تهیه‌شده نشان می‌دهد که 60/76% از سطح محدوده‌ای که قبلاً دچار حریق شده در پهنه‌های خطرناک و بسیار خطرناک واقع شده و این موضوع بیانگر تطبیق واقعیت زمینی با نقشه‌های تهیه‌شده است. با توجه به ایجاد ارتباط منطقی بین نواحی خطر با مکان‌های واقعی می‌توان موفقیت این روش را اثبات کرد. ازاین‌رو پیشنهاد می‌گردد نسبت به تدوین برنامه مدیریت بحران به‌طور ویژه و افزایش تجهیزات و نیروی انسانی در جهت جلوگیری از بروز حریق و گسترش آن در پهنه‌های خطرناک و بسیار خطرناک منطقه اقدام نمود

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rangelands and Forests Fire Risk Zoning Using GIS and AHP model (Case Study: Bamu National Park,Fars)

نویسندگان [English]

  • Hosein Behzadi 1
  • Saeed Mohtashamnia 2
  • Hosein Gharedaghi 2
1 Former M.Sc. in Range Management,Islamic Azad University, Arsanjan Branch, Fars, Iran
2 Assistant Professor, Department of Natural Resources, Islamic Azad University, Arsanjan Branch, Fars, Iran
چکیده [English]

Bamu National Park, has witnessed an annual fire and its repetition for many years. Considering the importance of preserving the park and its proximity to Shiraz refinery, fire hazard zoning was conducted using geographical information system (GIS) and Analytic hierarchy process (AHP). With regards to the four factors of physiography (elevation, slope, direction), climate (temperature and precipitation), human factors (tourism, industrial areas, military regions, residential areas and roads) and fuels (vegetation type and density) and weighting according to digital layers, expert opinions, questionnaire filling and integration of manufacturing layers, the final mapping of fire zoning classified into 0-20 (no risk), 20-40 (low risk), 40-60 (medium risk), 60-80 (risky) and 80-100 (high risk). The results showed that 23.3% (14263 hectares) and 20.25% (2.84) of the area were located in the dangerous and very dangerous zones, respectively. Evaluating the provided model accuracy showed that 76.60% of the previously fired areas located in dangerous and very dangerous zones, and this subject shows the adaptation of the reality with the prepared maps. With a logical connection between the risk areas and the real places, the success of this method can be proved. So, it is suggested to develop a particular crisis management plan and increase the equipments and human resources for preventing fire and its spread in dangerous and very dangerous zones.

کلیدواژه‌ها [English]

  • AHP
  • Bamu National Park
  • GIS
  • fire
  • rangelands and forests

 Ajin, R. S., Loghin, A. M., Vinod, P. G. and Jacob, M. K., 2016. Forest fire risk zone mapping using RS/GIS techniques: A study in Achankovil forest division, Kerala. India Journal of Earth Environment and Health Sciences, 2(3):109-115.

-  Ajin, R. S., Loghin, A. M., Jacob, M. J., Vinod, P. G. and Krishnamurthy, R. R., 2016.The risk assessment study of potential forest fire in Idukki wildlife sanctuary using RS/GIS techniques. International Journal of advanced Earth Science and Engineering, 5:308-318.

-  Akay, A. E. and Erdoğan, A., 2017. A GIS based multi criteria decision analysis for forest fire risk mapping. Remote sensing and spatial information sciences conference,14-15 October, Safranbolu, Karabuk, Turkey.

-  Almedia, R., 1994. Forest fire risk areas and definition of the prevention priority planning actions using GIS. Proceedings of the 5th European Conference and Exhibition on Geographic Information Systems, EGIS 94. Utrecht: EGIS Foundation, 2: 1700-1706.

-  Amini, M. R., 2011.Qualitative comparison of potential fire damage in forest reserves of Kermanshah province using weight overlap analysis in GIS. International Conference on Fire in Natural Resources, 26-27 October.

-  Cammeraat, L. H. and Imeson, A. C., 1999. The evolution and significance of soil-vegetation patterns following land abandonment and fire in Spain. Journal of Catena, 37: 107-127.

-  Dong, X. D., Li-min, S. H., Guo-fan, T. L. and Hui,W., 2005. Forest fire risk zone mapping from satellite images and GIS for Baihe Forestry Bureau. Journal of Forestry Research, 16(3): 169-174.

-  Erten, E. B., Kurgun,V. and Musaoglu. N., 2004. Forest fire risk zone mapping from satellite imagery and GIS. Institute of Informatics, Maslak, Istanbul.

-  Eskandari, S. and Chuvieco, E., 2015.Fire danger assessment in Iran based on geospatial information.International Journal of Applied Earth Observation and Geo information, 42:5764.

-  Faramarzi, H., Hosseini, S. M. and Gholamali Fard, M., 2013. Golestan National Park fire hazard zonation using logistic regression. Geography Magazine and Environmental Hazards Journal, 3(10):73-90.

-  Gholami, P., Ghorbani, J. and Abbasi, H., 2013. The effect of vegetation fire on some soil properties in rangelands of national park of Bamou (Shiraz). Journal of Natural Ecosystems of Iran, 5(2):41-50.

-  Goudarzai, M., Azimi, M., Zandi Esfahani, E., Karimi, G. and Shahmoradi, A., 2015. Effects of fire on the canpy cover of grasses (Case study:Semi steppe Rangelands of Kordan), Iranian Journal of Rangeland and Desert Research, 22(3):537-545.

-  Gravand, S., Nabi-O-Allah, I. E. and Sadeghi Kaji, H. A., 2012. Spatial pattern and fire hazard map in natural lands of Lorestan province. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 21(2):231-242.

Guevara, J. C., Stasi, C. R., Wuilloud, C. F. and Estevez, O. R., 1999. Effects of fire on rangeland vegetation in south-western Mendoza plains (Argentina). Journal of Arid Environments, 41(1):27-35.

-  Heydari, J. and Ghorbani Dashtaki, Sh., 2012. Effect of vegetation fire on soil quality of semi-steppe rangelands in Chahar Mahal Bakhtiari. Journal of Soil and Water Protection Research, 20(2):125-142.

-  Jaiswal, R. K., Mukherjee, S., Raju, K. and Saxena, R., 2001. Forest fire risk zone mapping from satellite imagery and GIS. International Journal of Applied Earth Observation and Geo information,4 (1):1–10.

Leone,V., Lovreglio, R., Pilar Martín, M., Martínez, J. and Vilar. L., 2009. Human Factors of Fire Occurrence in the Mediterranean.Chapter11, Earth Observation of Wild Land Fires in Mediterranean Ecosystems, Springerlink Press: 149-170.

-  Mohammad, F., Shaabanian, N., Pourhashemi, M. and Fatehi, P., 2008. Preparation forest fire line map using GIS and AHP in part of Pave forest. Iranian Forest and Poplar Research Journal, 18(4):569-586.

-  Mohammadi, E. M., Feiz Abadi, M. and Tavakol, R., 2011. The effect of seasonal precipitation distribution pattern on the frequency and level of fire in forests and rangelands of Chahar Mahal Bakhtiari. International Conference on Fire in Natural Resources, 26-27 October.

-  Malik, T., Rabbani, Gh. and Farooq, M., 2013. Forest fire risk zonation using RS/GIS technology in Kansrao forest range of Rajaji national park, Uttarakhand, India. International Journal of Advanced Remote Sensing and GIS, 2(1):86-95.

-  Mahdavi, A., Fallah Shamsi, S. R., Nazari, R., 2012. Forests and rangelands  wildfire risk zoning using GIS and AHP techniques.Caspian Journal of Environmental Science, 10(1): 43-52.

-  Payandeh Najafabadi, A. T., Gorgani,F. and Omidi NajafiAbadi, M., 2015.Modeling forest fires in Mazandaran province. Iranian Journal of Forestry Research, 26(4):851-858.

-  Rafiee, F., Jankju, M. and Ejtehadi, H., 2015.Investigation on tolerant, adapted and sensitive plant traits to chronological wildfires in a semiarid rangeland. Iranian Journal of Range and Desert Research, 22(1):73-85.

Teodoro, A. C. and Duarte, L., 2013. Forest fire risk maps: a GIS open source application. International Journal of Geographical Information, 27(4): 699-720.