موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Study on the forage quality of five important grasses at different phenological stages in summer rangelands of Golestan province بررسی کیفیت علوفه پنج گونه مهم از گندمیان دائمی در سه مرحله فنولوژی مراتع ییلاقی استان گلستان (مطالعه موردی: مرتع سرعلی‌آباد گرگان) 189 197 11361 10.22092/ijrdr.2014.11361 FA سید علی حسینی دانشجوی دکتری، دانشگاه کشاورزی دولتی ارمنستان منصور مصداقی استاد، بازنشسته دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران سرکیس پامبوخ‌چیان دانشیار، دانشگاه کشاورزی دولتی ارمنستان، Journal Article 2015 01 14 Determination of forage quality is one of the fundamental factors for suitable management. There are spatial and temporal variations in quality of rangeland species. In this study, forage quality of five important grasses of Bromus tomentellus, Poa angustifolia, Festuca ovina, Agropyron intermedium and Agropyron trichophorum were measured at three phenological stages (vegetative growth, full flowering and seed ripening) in summer rangelands of Golestan province. For this purpose, five replications were randomly selected from each phenological stage. Quality factors of crude protein, ADF, crude fiber, dry matter digestibility and metabolizable energy were measured using in vitro procedures. The results obtained from chemical analysis were analyzed in a factorial experiment at randomized complete block design with SAS software. Results showed that forage quality differed significantly for different species as well as at different phenological stages (p<0.05). Among studied species, the highest forage quality was related to Bromus tomentellus while the lowest was related to Agropyron trichophorum. The highest and the lowest forage quality were recorded for vegetative growth and seed ripening stages, respectively. تعیین کیفیت علوفه یکی از مهمترین عواملی است که برای مدیریت صحیح مراتع لازم است. گونه‌های مرتعی در مکان‌ها و زمان‌های مختلف، کیفیت علوفه متفاوتی دارند. در این تحقیق کیفیت علوفه پنج گونه از گندمیان مهم مرتعی Bromus tomentellus، Poa angustifolia، Festuca ovina، Agropyron intermedium و Agropyron trichophorum در مراتع ییلاقی استان گلستان در سه مرحله فنولوژیکی رشد رویشی، گل‌دهی و رسیدن بذر مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور در هر مرحله فنولوژیکی پنچ تکرار از هر گونه برداشت شد. فاکتورهای کیفی پروتئین خام (CP)، دیواره سلولی بدون همی سلولز (ADF)، الیاف خام (CF)، درصد ماده خشک قابل هضم (DMD) و انرژی متابولیسمی (ME) در آزمایشگاه اندازه‌گیری شدند. اطلاعات بدست آمده با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با نرم‌افزار آماری SAS تجزیه و تحلیل گردیدند. نتایج بدست آمده نشان داد که کیفیت علوفه هر پنج گونه با هم تفاوت معنی‌داری در سطح پنج درصد داشتند، همچنین بین مراحل مختلف رشد نیز اختلاف معنی‌داری در سطح پنج درصد وجود داشت. در بین گونه‌های مورد بررسی گونه Bromus tomentellus بالاترین کیفیت علوفه و پایین‌ترین کیفیت مربوط به گونه Agropyron trichophorum بود. از نظر مراحل فنولوژیکی، مرحله رشد رویشی بیشترین و رسیدن بذر پایین‌ترین کیفیت علوفه را داشت.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11361_f4a0f0c15c7ffd70d7ab57e2fc3e2163.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Investigation on forage quality of range species in steppe rangelands of Maime, Isfahan بررسی کیفیت علوفه گونه‌های مرتعی در مراتع استپی میمه اصفهان 198 207 11362 10.22092/ijrdr.2014.11362 FA حسین ارزانی نویسنده مسئول، استاد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران فرج‌اله ترنیان دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، تهران، ایران جواد معتمدی استادیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران مرتضی خداقلی Journal Article 2015 01 14 Forage quality is one of the most important factors in determination of the rangeland grazing capacity and also indicates the sufficiency of nutritive requirements of grazing animals. In this research, the samples of range species (including; Acantholimon festucaceum, Andrachne fruticulosa, Artemisia sieberi, Euphorbia decipiens, Noaea mucronata, Scariola orientalis, Stachys inflate, Stipa Arabica and Stipa barbata) in Maime, which were dominant in region, were collected in three phenological stages (vegetative, flowering and seeding) in three replications, and five individual plants were collected in each replication. Then, plant samples were chemically dissolved to measure the nitrogen (N) and acid detergent fiber (ADF). A split plot in a completely randomized design was used to analyze the data. Results indicated that the mean of effective indices on forage quality had considerable changes in phenological stages and it had significant influence on the forage quality. With progress of growth stages, the amount of crude protein (CP), dray mater digestibility (DMD) and metabolism energy (ME) decreased and the amount of acid detergent fiber (ADF) increased. In addition, results showed that crude protein amounts of all studied species in vegetative and flowering stage swere more than critical level (7%) for need of daily animal requirement and in seeding stage was less than animal requirement. Mean value of dray mater digestibility (DMD) in vegetative stage was more than critical level (50%), and in flowering stage and seeding stage were less than its critical level for need of maintenance. The mean value of metabolism energy in all three phenological stages was less than critical level (8 Mj/Kg/DM) for need of maintenance of single animal unit. This suggests that desirable quality of pasture forage at different grazing times is not same and determination of daily animal unit requirement based on forage quality is needed. In general, the studied ranges are desirable in terms of supplying the required daily crude protein for animal units, grazing in rangelands, but in terms of providing metabolism energy are undesirable. کیفیت علوفه از طرفی یکی از عوامل مهم در تعیین نیاز روزانه دام است و از طرف دیگر میزان کفایت مواد مغذی مورد نیاز دام را نشان می‌دهد. در این پژوهش، از گونه‌های مرتعی Acantholimon festucaceum، Andrachne fruticulosa، Artemisia sieberi، Euphorbia decipiens، Noaea mucronata، Scariola orientalis، Stachys inflata، Stipa arabica و Stipa barbata در منطقه میمه (که از گونه‌های مهم و مورد چرای دام در مراتع منطقه می‌باشند) در سه مرحله فنولوژیکِ رشد رویشی، گل‌دهی و بذردهی با سه تکرار و هر تکرار 5 پایه گیاهی از هر گونه نمونه‌برداری انجام شد. سپس تجزیه شیمیایی برای اندازه‌گیری درصد نیتروژن (N) و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF) نمونه‌های گیاهی انجام گردید. به‌منظور تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها از طرح کرت‌های خردشده در زمان در قالب طرح پایه کاملا تصادفی استفاده شد. پس از جمع‌آوری داده‌ها به‌منظور بررسی تغییرات شاخص‌های کیفیت علوفه گونه‌های مورد مطالعه در مراحل مختلف فنولوژیک، تجزیه واریانس مرکب انجام شد و میانگین‌ها با استفاده از آزمون چند دامنه دانکن مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که میانگین شاخص‌های اثرگذار بر کیفیت علوفه، تغییرات قابل ملاحظه‌ای دارند و مرحله فنولوژیک بر کیفیت علوفه اثر معنی‌داری دارد. با پیشرفت مراحل رشد، از میزان پروتئین خام (CP)، هضم‌پذیری ماده خشک (DMD) و مقدار انرژی متابولیسمی (ME) کاسته شده و بر درصد الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF) افزوده شد. همچنین نتایج نشان داد که میانگین مقادیر پروتئین خام در مرحله رشد رویشی و گل‌دهی بیشتر از مقدار تقریبی سطح بحرانی آن (7 درصد) برای تأمین نیاز روزانه یک واحد دامی و در مرحله بذردهی کمتر بود. میانگین مقادیر هضم‌پذیری در مرحله رشد رویشی بالاتر و در مرحله گل‌دهی و بذردهی کمتر از سطح بحرانی آن (50 درصد) برای نیاز نگهداری یک واحد دامی بود. مقادیر انرژی متابولیسمی نیز در کلیه مراحل رشد پائین‌تر از مقدار تقریبی سطح بحرانی آن (8 مگاژول) برای تأمین نیاز روزانه یک واحد دامی می‌باشد. این امر بیانگر این است که مطلوبیت کیفیت علوفه مرتع در زمان‌های مختلف چرا یکسان نمی‌باشد و لازم است نیاز روزانه واحد دامی بر مبنای کیفیت علوفه مشخص شود. به‌طورکلی مراتع مورد مطالعه از نظر تأمین پروتئین خام مورد نیاز روزانه واحد دامی چرا کننده در مراتع منطقه مطلوب ولی از نظر تأمین انرژی متابولیسمی، نامطلوب می‌باشند.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11362_04e69e64731a6e6adc27187b10bba2de.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Comparison of different land uses and ecological capability in Hesare Hosseini Watershed using GIS بررسی و مقایسه انواع کاربری اراضی و توان اکولوژیکی در حوزه حصارحسینی ( بجنورد) با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی 208 220 11363 10.22092/ijrdr.2014.11363 FA علی‌محمد اسعدی مربی، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران، قربانعلی اسدی استادیار، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران اصغر خوشنود یزدی عضو هیئت علمی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی شیروان، شیروان، ایران Journal Article 2015 01 14 This research was aimed to investigate the ecological capability of Hesare Hosseini Watershed to determine optimum land uses and improve the current environmental management. Ecological and socio-economic characteristics were first studied and mapped. These maps were digitized in Arc/Info software and then were entered to the Arcview software with other data for creating database. Digital Elevation Model (DEM) was produced in Arcview using topographic map. Based on that, the maps of slope, aspect and elevation were produced. Then, the environmental units map was prepared by overlying the maps of elevation, slope, aspect, soil types and vegetation cover in Arcview. The land capability for different land uses was determined by Iranian ecological model using Structured Query Language (SQL) in Arcview. According to the obtained results, this region has no first and second-class capability for irrigation farming. Overall, 54.51% of the watershed area is suitable for range management, 12.76% for dry farming, 31.1% for conservation and 1.63% for irrigated farming. به‌منظور تعیین کاربری بهینه و مدیریت صحیح محیط‌زیست، فرایند تعیین توان اکولوژیکی در حوزه حصارحسینی با استفاده از تکنیک GIS انجام شد. در قالب این فرایند با استفاده از روش تجزیه و تحلیل سیستمی ابتدا منابع اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی منطقه شناسایی شده و نقشه پراکندگی آنها در این منطقه تهیه گردید. این نقشه‌ها بوسیله نرم‌افزار R2V رقومی شده و سپس به همراه دیگر داده‌های توصیفی برای ایجاد پایگاه داده‌ها به نرم‌افزار Arc\view و Arc\Info منتقل شد. آنگاه مدل رقومی ارتفاع (DEM) با استفاده از نقشه توپوگرافی در محیط Arc\view تولید شد. بر اساس این مدل نقشه‌های شیب، ارتفاع و جهت در طبقات مورد نظر ایجاد شدند. با همپوشانی و تلفیق نقشه‌های ارتفاع، شیب، جهت، انواع خاک‌ها و پوشش گیاهی در محیط Arc\view نقشه واحدهای زیست‌محیطی به‌وجود آمد. با استفاده از مدل‌های اکولوژیک ایران در نرم‌افزار Arc\view با استفاده از زبان پرس‌و‌جو ساختاربندی شده، و توان طبیعی هر یک از واحدهای زیست‌محیطی برای کاربری‌های مختلف تعیین گردیده و نقشه‌های مربوطه نیز تهیه شدند. نتایج کلی بیانگر آن است که در این ناحیه توان درجه یک و دو برای کشت فاریاب وجود ندارد. در کل 51/54% از مساحت حوزه برای مرتعداری و 76/12% برای کشت دیم مناسب است. از کل سطح حوزه، 63/1% برای کشت آبی و 1/31% برای حفاظت تعیین کاربری گردید.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11363_c30ee320f8cb0e39a9d4dedeb9dbd8b8.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Forage quality of range species in semi-steppe rangelands of Karsank, Chaharmahal-o-Bakhtiari کیفیت علوفه گونه‌های مرتعی در مراتع نیمه‌استپی کرسنک چهارمحال و بختیاری 221 233 11364 10.22092/ijrdr.2014.11364 FA حسین ارزانی استاد، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران جواد معتمدی (ترکان) استادیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران حسن یگانه استادیار، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران حمزه علی شیرمردی عضو هیئت علمی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی، استان چهارمحال و بختیاری، شهرکرد، ایران Journal Article 2015 01 14 Being informed about the sufficiency of forage required for the daily need of the animal unit grazing on the rangeland is of paramount importance in animal and rangeland management. Therefore, in the current study, 32 important plant species grazed by animals on semi-steppe rangelands of Karsank in Chaharmahal-o-Bakhtiari were sampled during three growth stages (vegetative growth, flowering and seeding). During each stage, three samples were taken and three plant bases were cut for each sample. Having measured the percentage of nitrogen (N) and acid detergent fiber (ADF) of the studied species, the amount of their crude protein (CP), dry matter digestibility (DMD) and metabolisable energy (ME) were determined to know their critical level for meeting animals’ daily requirements. In order to analyze the data, analysis of variance (ANOVA) was used and to observe the within-groups differences Duncan's test was employed. Results showed that the maximum crude protein (23.87%), dry matter digestibility (74.35%) and metabolisable energy (6.73 Mj/Kg/DM) belonged to Bellevalia glauca. The minimum crude protein (9.81%) belonged to Thymus daenensis and the minimum dry matter digestibility (51.38%) and metabolisable energy (6.73 Mj/Kg/DM) were recorded for Asperula molluginoides. The average crude protein for vegetative, flowering and seeding stages were 20.92, 13.03 and 8.89%, respectively, that at all three growth stages, it was higher than its critical level (7.0%) to meet the daily maintenance requirement of an animal unit. Average dry matter digestibility values for the three phenological stages were 62.48, 55.02 and 46.18%, respectively, that its amount was higher than the critical level (50%) for vegetative and flowering stages and was lower than the critical amount at the seeding stage for meeting the daily maintenance requirements of an animal unit. Metabolisable energy in vegetative, flowering and seeding stages were 8.62, 7.35 and 5.85%, respectively, which were higher than the critical level (8Mj) during the vegetative growth and flowering stages and lower than the same critical level at the seeding stage for meeting the daily maintenance requirements of an animal unit. This is an indicator of the fact that desirability of range forage at different grazing times is not the same and it is necessary to determine the daily requirement of animal unit on the basis of forage quality. In general, the studied rangelands are considered to be desirable in terms of supplying required daily crude protein and metabolisable energy for an animal unit. Results presented in this paper are important for livestock and range management in the studied area. آگاهی از جواب‌گویی علوفه مرتع به نیاز روزانه واحد دامی چراکننده در مرتع، یکی از موارد ضروری در تعادل دام و مرتع می‌باشد. به همین منظور در پژوهش حاضر، از 32 گونه گیاهی که از گونه‌های مهم و مورد چرای دام در مراتع نیمه استپی کرسنک چهارمحال و بختیاریمی‌باشند، در سه مرحله رشد (رشد رویشی، گل‌دهی و بذردهی) نمونه‌برداری شد. در هر مرحله 3 نمونه و برای هر نمونه 3 پایه گیاهی قطع گردید. پس از اندازه‌گیری درصد ازت (N) و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (ADF) گونه‌های مورد مطالعه؛ مقادیر پروتئین خام (CP) ، ماده خشک قابل هضم (DMD) و انرژی متابولیسمی (ME) آنها به‌منظور اطلاع از حد بحرانی‌شان برای تأمین نیاز روزانه واحد دامی محاسبه شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، از تجزیه واریانس و به‌منظور مشاهده منابع تغییرات درون گروهی، از آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد که بیشترین مقدار پروتئین خام (87/23 درصد)، ماده خشک قابل هضم (35/74 درصد) و انرژی متابولیسمی (64/10 مگاژول بر کیلوگرم ماده خشک) متعلق به گونه Bellevalia glauca می‌باشد. کمترین مقدار پروتئین خام (81/9 درصد) متعلق به گونه Thymus daenensis و کمترین مقدار هضم‌پذیری (38/51 درصد) و انرژی متابولیسمی (73/6 مگاژول بر کیلوگرم ماده خشک) متعلق به گونه Asperula molluginoides می‌باشد. میانگین مقادیر پروتئین خام مراحل مختلف رشد شامل مرحله رشد رویشی، گل‌دهی و بذردهی به‌ترتیب عبارتند از: 92/20، 03/13 و 89/8 درصد که در هر سه مرحله رشد بالاتر از مقدار تقریبی سطح بحرانی آن (7 درصد) برای تأمین نیاز روزانه واحد دامی است. میانگین مقادیر ماده خشک قابل هضم در مراحل مختلف رشد به ترتیب 96/70، 65/59 و 50/52 درصد می‌باشد که در مراحل مورد مطالعه بالاتر از سطح بحرانی آن (50 درصد) برای نیاز نگهداری یک واحد دامی است. مقادیر انرژی متابولیسمی نیز در مراحل مختلف رشد به‌ترتیب عبارتند از: 06/10، 14/8 و 92/6 مگاژول بر کیلوگرم ماده خشک که مقدار آنها در مرحله رشد رویشی و گل‌دهی بالاتر و در مرحله بذردهی پایین‌تر از مقدار تقریبی سطح بحرانی آن (8 مگاژول) برای تأمین نیاز نگهداری روزانه یک واحد دامی می‌باشد. این امر بیانگر این است که مطلوبیت کیفیت علوفه مرتع در زمان‌های مختلف چرا یکسان نمی‌باشد و لازم است نیاز روزانه واحد دامی بر مبنای کیفیت علوفه مشخص شود. به‌طورکلی مراتع مورد مطالعه از نظر تأمین پروتئین‌خام و انرژی متابولیسمی مورد نیاز روزانه واحد دامی مطلوب ارزیابی می‌شوند. البته نتایج ارائه شده در این مقاله، به‌عنوان اطلاعات پایه برای مدیریت دام و مرتع منطقه مورد مطالعه مهم است.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11364_ee5aec270b1267233691e1e3ff174ba8.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Spatial variability of quantitative properties of Artemisia aucheri and some soil properties using geostatistics in Vavsar Rangeland of Sari مطالعه تغییرات مکانی خصوصیات کمی گونه درمنه کوهی (Artemisia aucheri) و برخی ویژگی‏های خاک با استفاده از زمین آمار در مراتع واوسر ساری 234 236 11365 10.22092/ijrdr.2014.11365 FA زینب جعفریان دانشیار، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ساری، ساری، ایران منصوره کارگر استادیار، رشته مرتعداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران جمشید قربانی استادیار، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Journal Article 2015 01 14 Spatial variability and heterogeneous geographical distribution of soil physical and chemical properties in rangeland ecosystems are affected by physical and biological factors including different managements, soil microclimate and topography, leading to the vegetation changes. Therefore, this research was aimed to study the spatial variability of production, density and canopy cover of Artemisia aucheri in the line with some soil properties variability in Vavsar rangelands of Kiasar. The sampling method was random-systematic. A total of five transects of 100m length were selected in the study area with a distance of 100m on which 10 plots of 2m2 were established with a distance of 10m. Soil samples were taken from a depth of 0-15 in each plot. In addition, production, density and canopy cover of Artemisia aucheri were measured in each plot. According to the results of geostatistical analysis in GS+ software, the percentage of clay and the density of Artemisia aucheri, showed the highest variation coefficients with the values of 82% and 53%, respectively. The variograms' amplitude varied from 196.2m for production to 910m for the percentage of moisture, lime, EC, and canopy cover. According to the results of cross validation, the models of lime percentage, density and production of Artemisia aucheri showed spatial correlation, and, consequently, had higher accuracy to be used in Kiriging interpolation. تغییرات مکانی و ناهمگنی پراکنش جغرافیایی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک‏های اکوسیستم‏های مرتعی و به تبع آن تغییرات پوشش گیاهی تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل فیزیکی و زیستی شامل مدیریت‏های گوناگون مرتع، میکروکلیمای خاک و توپوگرافی است. لذا تحقیق فوق با هدف بررسی تغییرات مکانی تولید، تراکم و درصد تاج پوشش درمنه کوهی در راستای تغییرات برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک انجام شد. بدین منظور نمونه‏گیری در مراتع واوسر به صورت تصادفی– سیستماتیک با استقرار 5 ترانسکت 100 متری با فواصل 100 متر از هم و سپس در روی هر ترانسکت به فاصله 10 متر ازهم یک پلات به ابعاد 2 متر مربعی مستقر شد. در مجموع از منطقه 150 نمونه برداشت و با ترکیب نمونه‌ها 50 نمونه نهایی حاصل شد. همچنین در هر پلات درصد تاج پوشش و تراکم گونه درمنه کوهی و میزان تولید آن از روش قطع و توزین اندازه‏گیری شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل‌های زمین‌آماری در نرم‌افزارGS+ نشان داد که از میان متغیرهای مورد مطالعه خاک، درصد رس به میزان 82 درصد و از میان متغیرهای گیاهی تراکم درمنه به میزان 53 درصد دارای بالاترین ضریب تغییرات هستند. دامنه تاثیر تغییرنما‌ها از حدود 2/196 متر برای تولید تا 910 متر برای درصد رطوبت، درصد آهک، هدایت الکتریکی و درصد تاج پوشش در نوسان است. نتایج اعتبارسنجی مدل‏های اعمال شده نشان داد که مدل ویژگی‏های درصد آهک، تراکم و تولید درمنه کوهی ناحیه‌ای بودند و داری وابستگی مکانی قابل استفاده در روش کریجینگ می‌باشند.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11365_2deeacc2017defb9bb6742301ebd4a2d.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Relationship between environmental factors and distribution of plant communities in Sarchah Amari ranglands of Birjand بررسی رابطه عوامل محیطی با پراکنش جوامع گیاهی مراتع سرچاه‌عماری شهرستان بیرجند 247 259 11366 10.22092/ijrdr.2014.11366 FA رضا یاری دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، رشته مرتع‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران حسین آذرنیوند دانشیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران محمدعلی زارع چاهوکی دانشیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران جلیل فرزادمهر استادیار، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران فیروزه مقیمی‌نژاد دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، رشته مرتع‌داری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2015 01 14 This research was aimed to evaluate the environmental factors affecting the distribution of vegetation in Sarchah Amari ranglands, Birjand. After field visits, five vegetation types were selected based on physiognomy method and soil and vegetation sampling was done in key area of each vegetation type along the transect and within square plots with systematic-random method. Depending on the type and distribution of plant species, the plot size was calculated to be 1.3 and 16 m2 and 45 plots were established in each vegetation type along transects. The percentage of vegetation cover was measured in all plots but soil sampling was done in the first and last plots of each transect at soil depths of 0-30 and 30-80 cm. Soil characteristics including soil texture, percentage of lime, saturated moisture, gypsum, pH, electrical conductivity, sodium, calcium, potassium, magnesium, chlorine and topographic features including slope, aspect and altitude above sea level were measured. Soil and vegetation data were analyzed by PCA and ANOVA. The results of PCA showed that among the environmental factors, EC, the percentage of sand, slope, gypsum, organic matter and the soluble sodium were the most important environmental factors affecting the distribution of vegetation. Overall, these factors could explain 89.73% of the vegetation distribution. The results of ordination (PCA) showed that 70.74% and 18.63% of vegetation distribution were explained by the first and second axes, respectively. The first axis variables included the percentage of sand, electrical conductivity (EC), percentage of gypsum, sodium and the organic matter of first depth. According to the algebraic sign of variables, the distribution of vegetation was positively correlated with the percentage of sand while it showed a negative correlation with electrical conductivity (EC), gypsum, sodium and organic matter in first depth. The second axis variables of the ordination diagram included the percentage of slope and organic matter of second depth and according to the algebraic sign of variables, the distribution of vegetation had a negative correlation with the percentage of slope and soil organic matter of second depth. هدف از تحقیق حاضر بررسی عوامل محیطی مؤثر در پراکنش پوشش گیاهی مراتع سرچاه‌عماری بیرجند بود. پس از بازدید صحرایی، پنج تیپ گیاهی به روش فیزیونومی انتخاب و در منطقه معرف هر تیپ گیاهی نمونه‌برداری در امتداد ترانسکت و در داخل پلات‌های مربعی از پوشش گیاهی و خاک به روش تصادفی- سیستماتیک انجام شد. اندازه پلات‌ها با توجه به نوع و پراکنش گونه‌های گیاهی 1، 3 و 16 مترمربع و تعداد 45 پلات در منطقه معرف هر تیپ گیاهی در امتداد ترانسکت قرار داده شد. فاکتورهای اندازه‌گیری شده شامل درصد پوشش گیاهی در تمامی پلات‌ها و از پلات‌های اول و انتهایی هر ترانسکت از دو عمق 30-0 و 80-30 سانتی‌متر نمونه خاک برداشت شد. ویژگی‌های خاک شامل: بافت خاک، درصد آهک، رطوبت اشباع، گچ، اسیدیته، هدایت الکتریکی، یون‌های محلول (سدیم، کلسیم، پتاسیم، منیزیم، کلر) در آزمایشگاه و ویژگی‌های توپوگرافی شامل: درصد شیب، جهت و ارتفاع از سطح دریا اندازه‌گیری گردید. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات خاک و پوشش گیاهی از روش‌های آماری تجزیه واریانس یک‌طرفه و تحلیل مؤلفه‌های اصلی استفاده شد. نتایج حاصل از روش PCA نشان داد که از بین عوامل محیطی مورد بررسی، هدایت الکتریکی، درصد شن، درصد شیب، درصد گچ، درصد ماده آلی و مقدار سدیم محلول از مهمترین عوامل محیطی تأثیرگذار بر پراکنش پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه بود. به‌طوری که مجموع این عوامل 37/89 درصد پراکنش پوشش گیاهی منطقه را توجیه کردند. نتایج رسته‌بندی حاصل از روش PCA دو محور اصلی نشان داد که محور اول رسته‌بندی 74/70 درصد پراکنش پوشش گیاهی و محور دوم 63/18 درصد پراکنش پوشش گیاهی را توجیه کرد. متغیرهای محور اول شامل درصد شن، هدایت الکتریکی، درصد گچ، مقدار سدیم و همچنین درصد ماده آلی عمق یک و با توجه به علامت جبری متغیرها، پراکنش پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه با درصد شن همبستگی مثبت و با هدایت الکتریکی، درصد گچ، مقدار سدیم و همچنین درصد ماده آلی عمق یک همبستگی منفی داشت. متغیرهای محور دوم نمودار رسته‌بندی شامل درصد شیب و ماده آلی عمق دو است و با توجه به علامت جبری متغیرها، پراکنش پوشش گیاهی با درصد شیب و ماده آلی عمق دو همبستگی منفی داشت.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11366_7decf52eb152205b3741fcbfb3f5c8ec.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Evaluation of changes in forage chemical composition of some range grasses and their correlation with digestibility (Case study: The sand dunes of Bostan, Khouzestan) ارزیابی تغییرات ترکیبات شیمیایی و همبستگی آنها با هضم‌پذیری در علوفۀ برخی از گندمیان مرتعی خوزستان (مطالعه موردی: ماسه‌زارهای شمال‌غرب بستان) 260 273 11367 10.22092/ijrdr.2014.11367 FA کورش بهنام فر پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران خلیل عالمی‌سعید استادیار، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین، اهواز، ایران Journal Article 2015 01 14 Knowledge of digestibility of different plant species and relationship between digestibility and chemical composition of forage is one of the basic requirements in order to qualitative and quantitative management of livestock nutrition in rangelands. This research was aimed to evaluate the changes in chemical composition of forage during the growth stage and relationship between forage digestibility and forage chemical composition in most important tropical range grasses including Cenchrus ciliaris , Panicum antidotale, Pennisetum divisum and Cymbopogon olivieri. Sampling was replicated every two weeks. Forage quality parameters including CP, WSC, CF, ADF, Ash, and DMD were measure using NIR technique. Results showed that forage quality differed significantly in the studied species and growth stages. According to the obtained results the highest and lowest forage quality was obtained for Cenchrus ciliaris and Pennisetum divisum. The results of correlation between forage quality parameters and growth stages of the studied species showed a significant negative correlation between dry matter digestibility and growth stage progress in the first three species but it was not significant for Cymbopogon olivieri. CP and ash showed a significant negative correlation with the progress of time in all three studied species. However, CF and ADF were positively correlated with the progress of time. اطلاع از هضم‌پذیری گونه‌های مختلف گیاهی موجود در ترکیبات گیاهی و اجزای فردی گیاه و همچنین آگاهی از چگونگی ارتباط هضم‌پذیری ‌علوفه مرتعی با ترکیبات شیمیایی علوفه یکی از ملزومات اساسی به‌منظور مدیریت کمی و کیفی هضم علوفه مرتع و تغذیه دام در مرتع است. بررسی با هدف ارزیابی تغییرات ترکیبات شیمیایی علوفه در طول دوره رشد (از آغاز رویش مجدد در اواخر زمستان تا مرحله بذر‌دهی) و تعیین ارتباط هضم‌پذیری علوفه با این ترکیبات در مهمترین گندمیان مرتعی گرمسیری شامل: Cenchrus ciliaris, Panicum antidotale Pennisetum divisum, و Cymbopogon olivieriدر عرصه‌های ماسه‌زار استان خوزستان (شمال‌غرب ‌بستان) انجام شد. نمونه‌برداری‌های مکرر هر 20 روز یکبار انجام شد و براساس طول دوره رشد، تعداد آن در هر گونه متفاوت بود (به‌طوری‌‌که برای هر گونه در هر مرحله سه تکرار از هر نمونه، حداقل 10 پایه گیاهی برای هر تکرار، و برای گونه‌های فوق به‌ترتیب از راست به چپ 6، 6، 8 و 7 مرحله نمونه‌برداری شد). پروتئین خام (CP)، کربوهیدرات‌های محلول (WSC)، فیبر‌خام (CF)، الیاف‌نامحلول‌ در شوینده اسیدی (ADF)، خاکستر و میزان قابلیت ‌هضم ‌ماده‌ خشک (DMD) به‌کمک دستگاه NIRS تعیین و تجزیه واریانس، همبستگی و رگرسیون چندگانه بین شاخص‌های ارزش‌ غذایی و گونه‌های مختلف با مراحل رشد انجام شد. نتایج نشان داد که بین گونه‌های مختلف و مراحل مختلف رشد از نظر ارزش غذایی اختلافات معنی‌‌داری وجود داشت. به‌طوری که گونه Cenchrus ciliaris با داشتن بالاترین DMD (72/49 درصد)، CP حدود 5/10 درصد، بالاترین درصد خاکستر و کمترین مقدار CF و ADFدارای برترین کیفیت در میان 4 گراس مرتعی بود و گونه Pennisetum divisum با کمترین مقدار DMD و بالاترین CF و ADF دارای پایین‌ترین کیفیت علوفه بود. همبستگی بین شاخص‌های ارزش غذایی گونه‌های مختلف با مراحل رشد نشان داد که قابلیت هضم ماده خشک با پیشرفت مراحل رشد، در سه گونه‌ اول دارای همبستگی منفی و معنی‌داری بود، اما در گونه Cymbopogon olivieri این روند معنی‌دار نشد، درحالی‌که درصد پروتئین‌خام و خاکستر با زمان در کلیه گونه‌های مورد بررسی همبستگی منفی و معنی‌داری (در حد یک درصد) نشان دادند؛ درصد فیبر خام و ADF با پیشرفت زمان در سه گونه مذکور همبستگی مثبت و معنی‌داری داشتند. به‌کمک رگرسیون چندگانه و بر مبنای همبستگی قوی و معنی‌داری که بین قابلیت هضم ماده خشک با CP، WSC، CF، ADF و خاکستر وجود داشت معادلاتی برای برآورد قابلیت هضم ماده خشک ارائه گردید، به‌طوری‌که در این معادلات برای گونه Pennisetum divisum 9616/.= 2R، در گونه Cenchrus ciliaris 9817/.=2R، در گونه Cymbopogon olivieri 9134/.=2R و برای گونه Panicum antidotale 9712/.=2R بود.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11367_2e7c9b678c9165df54ea5cf32c57310b.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Salinity tolerance of Atriplex leucoclada under greenhouse condition and natural habitats of Fars province تعیین تحمل‌پذیری گونه‌ی Atriplex leucoclada تحت تنش شوری در شرایط گلخانه و رویشگاه‌های طبیعی استان فارس 274 282 11368 10.22092/ijrdr.2014.11368 FA قاسم خداحامی مربی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، شیراز، ایران احسان زندی اصفهان استادیار، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران محمدحسن عصاره استاد، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران Journal Article 2015 01 14 In the current study, the salinity tolerance of Atriplex leucoclada, a native species to Iran with appropriate nutritional value for livestock, was investigated under greenhouse condition and natural habitats of Fars province. For this purpose, NaCl treatments at different concentrations of 0, 100, 200, 300, 400, and 500 mM were applied on pots in a growth chamber at 20°C and a photoperiod of 8/16 h (light: dark), and growth characteristics were measured. Soil and plant sampling was conducted in natural ecotypes of Atriplex leucoclada in Darab region. Plant samples were collected randomly from the roots and shoots in vegetative growth stage, and soil samples were taken from two soil depths of 0-10 and 10-45 cm. The results of NaCl effects on growth characteristics of Atriplex leucoclada in vegetative growth stage showed that significant differences were found among the studied concentrations of NaCl as compared to the control group. Our results clearly showed that all studied growth characteristics including shoot fresh and dry weight, root fresh and dry weight, LWR, LAR, SLA, plant height and LA increased at concentrations of 0, 100, 200, and 300 mM in comparison with control. However, increasing salinity stress more than 300 mM caused to the reduction of growth characteristics significantly. As a result, salinity stress up to 300 mm NaCl not only limited the growth of Atriplex leucoclada but also increased the growth characteristics, indicating that this species is an obligatory halophyte in vegetative growth stage. در این تحقیق تحمل‌پذیری گونه مرتعیAtriplex leucoclada به تنش شوری که بومی ‌ایران و دارای ارزش غذایی مناسبی برای دام است در شرایط گلخانه و رویشگاه‌های طبیعی استان فارس مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور با اعمال تیمارهایی با غلظت‌های صفر، 100، 200، 300، 400 و 500 میلی‌مولار نمک NaCl بر روی گلدان‌های کاشته‌شده، در اتاق کنترل در تاریکی 8 و روشنایی 16 ساعته در دمای 20 درجه سانتی‌گراد، صفات رشد اندازه‌گیری شد. نمونه‌برداری گیاه و خاک در اکوتیپ‌ها‌ی طبیعی مناطق داراب در استان فارس انجام شد که نمونه‌های گیاهی از ریشه و اندام هوایی به‌طور تصادفی در دوره رشد رویشی و نمونه‌های خاک نیز در رویشگاه‌های گونه‌ی مورد بررسی از دو عمق سطحی (10-0) سانتی‌متری و عمق زیرسطحی (45-10) سانتی‌متری در پای بوته‌ها برداشت شد. نتایج بررسی تأثیر نمک NaCl بر ویژگی‌های مرحله‌ی رشد نشان می‌دهد که بین غلظت‌های مختلف نمک تفاوت معنی‌داری نسبت به شاهد وجود دارد، به‌طوری که در غلظت‌های صفر، 100،200 و 300 میلی‌مولار تمامی صفات مورد بررسی شامل وزن تر و خشک اندام هوایی و ریشه، نسبت وزن برگی (LWR)، مؤلفه‌های نسبت سطح برگی (LAR)، سطح ویژه برگی (SLA)، ارتفاع گیاه و سطح برگی (LA) نسبت به شاهد افزایش یافته، اما افزایش شوری بیش از 300 میلی‌مولار موجب کاهش معنی‌دار شاخص‌های رشد می‌گردد. بنابراین، حضور نمک تا 300 میلی‌مولار نه تنها محدود کننده رشد گونه‌ی Atriplex leucoclada نیست بلکه باعث افزایش در شاخص‌های رشد بوده و نشان می‌دهد که این گونه در مرحله رشد جزء هالوفیت‌های اجباری می‌باشد.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11368_cc67693593e26b5cff67a4a34dd696bb.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Investigation on the feasibility of cultivation, establishment and forage quality of four halophytes in Arak Meyghan playa, Iran بررسی امکان کاشت، استقرار و مقایسه کیفیت علوفه چهار گونه گیاه شورپسند در کویر میقان اراک 283 294 11369 10.22092/ijrdr.2014.11369 FA حمیدرضا میرداودی عضو هیئت علمی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، اراک، ایران Journal Article 2015 01 14 Range improvement in saline rangelands is considered as one of the most important priorities. The first step in this process is the identification of suitable plant species, with emphasis on native species having suitable establishment, growth capacity and forage production under field conditions. Therefore, in this study, the compatibility of four plant species was studied in Meyghan playa of Arak. The research was carried out in a complete randomized block design with four replications, for three years (2008-2010). The study area has a mean annual rainfall of 327 mm. The soil texture is silty-clay-loam, with an electric conductivity ranged between 2.1-7.1 dS/m and a pH of around eight. Groundwater table level was over three meters. The seedlings were cultivated with a distance of 2.5 meter from each other in mid November. The establishment of seedlings, canopy cover percentage, vitality, forage production, and palatability were measured. Results showed that all species were successfully established. Significant difference was found for the canopy cover, vitality, palatability and forage production of species. The highest and the lowest canopy cover percentage were recorded for Atriplex canescens and Atriplex leucoclada, respectively. Halimion verrucifera and A.canescens, respectively, showed the maximum forage production and maximum vitality.. According to the results of palatability, a significant difference was found for forage, i ntake so that the highest and the lowest forage intake were recorded for H. verrucifera and Camphorosma monspeliacum, respectively. Overall, H. verrucifera, a native plant species in the study area, showed the superior palatability and more forage production as compared to other species. Therefore, the cultivation of this species in this area is recommended. اصلاح و احیاء مراتع تحت تأثیر شوری و قلیائیت، به‌دلیل شرایط خاص حاکم بر این گونه اکوسیستم‌ها، در اولویت کاری مسئولان اجرایی کشور قرار گرفته است. قدم اول در این امر شناسایی گونه‌های گیاهی مناسب با تأکید بر گونه‌های بومی، برای این مناطق می‌باشد، به‌طوری که ضمن استقرار مناسب، استعداد رشد و تولید را در شرایط عرصه مورد نظر داشته باشند؛ بنابراین در این تحقیق سازگاری چهار گونه گیاهی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار در کویر میقان اراک برای مدت سه سال انجام گردید. منطقه مورد مطالعه دارای متوسط میزان بارندگی 327 میلی‌متر، بافت خاک سنگین و از نوع لوم–سیلتی-رسی، میزان شوری خاک بین 1/7-1/2 میلی‌موس بر سانتی‌متر و ارتفاع سطح آب زیرزمینی بیش از سه متر بود. روش کشت گونه‌های گیاهی به روش کشت نهال گلدانی و به فاصله 5/2 متر از یکدیگر در اواسط آبان‌ماه انجام شد. صفات مورد بررسی شامل میزان استقرار، درصد پوشش گیاهی، شادابی، تولید علوفه و میزان خوشخوراکی گونه بود. نتایج نشان داد که تمامی گونه‌ها از استقرار خوبی برخوردار بودند و اختلاف معنی‌داری بین آنها از نظر صفاتی مانند درصد پوشش گیاهی، شادابی و تولید علوفه وجود داشت. بیشترین مقدار پوشش گیاهی مربوط به گونه Atriplex canescens و کمترین آن، متعلق به Atriplex leucoclada بود. بیشترین میزان تولید علوفه در گیاه Halimion verrucifera و بیشترین میزان شادابی در گیاه A. canescens مشاهد گردید. نتایج حاصل از تعیین میزان خوشخوراکی گونه‌ها به روش باقی‌مانده علوفه به روش کافه تریا نشان داد که اختلاف معنی‌داری بین میزان مصرف علوفه در گونه‌های مورد مطالعه وجود داشت، به طوری که گیاه H. verrucifera بیشترین و گیاه Camphorosma monspeliacum کمترین میزان مصرف علوفه را داشتند. به‌طور کلی گیاه H. verrucifera که یک گونه بومی در منطقه می‌باشد، نسبت به سایر گونه‌های مورد مطالعه از نظر تولید علوفه و میزان خوشخوراکی برتری نشان داد، بنابراین کشت این گونه در منطقه توصیه می‌شود.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11369_f346d6f1ff9d6428a095f2cfb58b96ff.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Grazing behavior of Fashandy breed at different slopes of Kordan rangelands بررسی رفتار چرایی و مقایسه آن در شیب‌های مختلف در مراتع سایت کردان (دام ن‍ژاد فشندی) 295 306 11370 10.22092/ijrdr.2014.11370 FA قادر کریمی عضو هیئت علمی، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران حسن یگانه استادیار، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران مهدی معمری دانشجوی دکتری، گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران محمود گودرزی کارشناس ارشد پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران Journal Article 2015 01 14 In order to understanding of the grazing cycle and grazing behavior at different slopes of Kordan rangelands, the grazing behavior of Fashandy breed sheep was investigated for four years. Parameters examined in this study included daily distance traveled by livestock, livestock path in the rangeland considering the slope, livestock speed (mean, maximum and minimum) and the time spent for livestock rest and movement per day. To determine the parameters, Garmin GPS was used on the back of a 4-year-old ewe using a special belt. After livestock exit from the fold, GPS was active and at the end of the day all recorded data were extracted by Mod-track in Ilwis software. The livestock path was determined by shepherd. Results showed that during the first month of grazing season and when vegetation was more, the distance traveled by livestock was less than that of other months. In addition, the maximum and minimum distances traveled by livestock were obtained at slopes of 30-60% and less than 15%, respectively. According to the results of grazing behavior during the months of grazing season, maximum and minimum livestock speed were recorded in July and in May and June, respectively. Therefore, the grazing program in similar areas could be managed at different slopes using the obtained results in this study. به‌منظور درک چرخه چرا و رفتار چرایی دام در شیب‌های مختلف مرتع، عادات و رفتار چرایی میش فشندی به‌عنوان دام غالب منطقه کردان البرز به مدت 4 سال مورد بررسی و مشاهده قرار گرفت. شاخص‌های مورد بررسی این تحقیق شامل مسافت روزانه طی‌شده توسط دام، مسیر دام در مرتع با توجه به شیب آن، سرعت دام (میانگین، حداکثر و حداقل)، همچنین مدت زمان استراحت و حرکت دام در روز بوده است. برای تعیین شاخص‌های ذکر شده از دستگاه موقیعت‌یاب جغرافیایی (جی پی اس گارمین) استفاده گردید که با استفاده از کمربندی مخصوص به پشت یک میش 4 ساله بسته شده و پس از خروج دام از آغل فعال شده، سپس در پایان روز داده‌های آن با استفاده از مدتراک در محیط الویس استخراج گردید. مسیر حرکت دام به انتخاب چوپان مشخص می‌شد. نتایج نشان داد که طی ماه اول فصل چرا و در زمانی که پوشش گیاهی بیشتر می‌باشد، مسافت پیموده شده دام کمتر از ماه‌های دیگر فصل چرا می‌باشد. همچنین بیشترین مسافت پیموده‌شده دام در شیب‌های 30-60 درصد و کمترین آن در طبقه شیبی کمتر از 15 درصد بوده است. نتایج رفتار چرای دام در طی ماه‌های فصل چرا نشان داد که بیشترین میانگین سرعت دام مربوط به تیرماه و کمترین آن مربوط به اردیبهشت و خرداد بود. بنابراین با استفاده از این اطلاعات می‌توان برنامه چرایی دام را در مناطق مشابه این مطالعه، در شیب‌های مختلف مدیریت کرد.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11370_24a478287314f6101c3caf8947234089.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Investigation on the effects of Haloxylon and Tamarix on soil properties in Niatak region of Sistan بررسی تأثیرگونه‌های گز و تاغ بر ویژگی‌های خاک در منطقه نیاتک سیستان 307 316 11377 10.22092/ijrdr.2015.11377 FA محسن فراهی عضو هیئت علمی، مجتمع آموزش عالی سراوان، سراوان، ایران مرتضی مفیدی چلان دانشجوی دوره دکتری، علوم مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران فیروزه مقیمی نژاد دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، رشته مرتع‌داری، دانشگاه تهران، تهران، ایران رسول خطیبی مربی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران اسفندیار جهانتاب دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، رشته مرتع‌داری، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران Journal Article 2015 01 14 In order to management of rangeland ecosystems, understanding its components and the effect of their interactions on each other including soil and vegetation is essential. For this purpose, present study was conducted to investigate the effects of Haloxylon spp and Tamarix spp species on soil properties in Niatak region of Sistan. After identifying the cultivation sites of these species, soil sampling was conducted for each species in representative areas at the end of the growing season based on randomized systematic method. Soil sampling was carried out at beginning and the end of each transects from 0-10 and 10-20 cm soil depths. Soil sampling was also conducted in the control site and then soil properties including pH, EC,N, P, OM, HCO3, Na, Mgand K were measured. All data were analyzed by independent t-test. Results showed that soil properties significantly decreased at both depths excluding acidity. Other soil properties under Haloxylon spp and Tamarix spp species significantly increased compared to control sites. Potassium content at both depths under Haloxylon spp significantly decreased compared to control site. According to the obtained results, a significant increase in soil fertility indices was recorded for Haloxylon spp plantation, while soil destructive properties increased significantly in Tamarix spp plantation. Therefore, although soil properties were improved by the cultivation of bothstudied species, Haloxylon spp is recommended for this region considering more positive effects of this species on soil properties as well as some negative effects of Tamarix spp. به‌منظور مدیریت اکوسیستم‌های مرتعی، شناخت اجزای آن و تأثیر متقابل آنها بر یکدیگر ازجمله خاک و پوشش گیاهی ضروریست. بدین منظور در پژوهش حاضر تأثیر گونه‌های گیاهی گز و تاغ بر ویژگی‌های خاک در منطقه نیاتک سیستان بررسی شد. بنحوی که پس از شناسایی مناطق کشت این گونه‌ها در پایان فصل رویش، نمونه‌برداری در مناطق معرف هر گونه به روش تصادفی سیستماتیک از خاک انجام شد، به این صورت که در ابتدا و انتهای هر ترانسکت نمونه‌برداری از خاک پای گونه‌ها از دو عمق 10-0 و 20-10 سانتی‌متری انجام شد؛ همچنین نمونه خاک از مناطق شاهد برداشت و بعد ویژگی‌های خاک از قبیل اسیدیته، ماده آلی، هدایت الکتریکی، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، سدیم و بی‌کربنات اندازه‌گیری شدند. تجزیه و تحلیل نتایج با استفاده از آزمون t مستقل انجام شد. نتایج نشان داد در هر دو عمق بجز اسیدیته که به طور معنی‌داری کاهش یافته است، سایر ویژگی‌های خاک پای گونه‌های تاغ و گز در مقایسه با مناطق شاهد به طور معنی‌داری افزایش پیدا کرده است. کاهش پتاسیم در هر دو عمق عرصه گزکاری شده نسبت به منطقه شاهد نیز معنی‌دار بود. مقایسه اثرات تاغ و گز روی خاک نشان داد که در هر دو عمق مورد بررسی، به‌طور کلی افزایش شاخص‌های حاصلخیزی خاک در عرصه تاغ‌کاری و افزایش شاخص‌های مخرب خاک در عرصه گزکاری معنی‌دار بود. بنابراین، اگرچه کشت گونه‌های گز و تاغ به‌طور کلی باعث بهبود ویژگی‌های خاک در منطقه شد، اما با توجه به میزان تأثیرات مثبت بیشتر تاغ بر خاک نسبت به گونه گز و برخی تأثیرات منفی گز می‌توان گفت از لحاظ توصیه گونه مناسب اصلاح کننده و غیرمضر بر ویژگی‌های خاک تاغ گونه مناسبی برای منط https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11377_c51a55fd0ba66f51d2afea081ee9f16f.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Potential of rangeland species in cleaning cadmium contaminated soils in Irankooh region مطالعه پتانسیل گیاهان مرتعی و خودرو منطقه ایرانکوه در پاکسازی خاک‌های آلوده به عنصر کادمیم 317 328 11379 10.22092/ijrdr.2014.11379 FA فرزاد پارسادوست کارشناس ارشد، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان، اصفهان، ایران بابک بابک بحرینی نژاد عضو هیئت علمی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2015 01 14 Nowadays, heavy metal contaminated soils is one of the most important concerns of the world and cleaning these soils with minimum environmental damage is necessary especially in urban and agricultural regions through advanced biological methods. Phytoremdiation is one of the modern technologies that could be used in large scale with minimum damage to environment. High concentration of cadmium, as an environmental pollutant, could be harmful for human and animals. Regarding to this reason, a study was carried out on 11 plant species in Irankouh region at three sites including three levels of high, medium and low cadmium contamination. The bioaccumulation of cadmium in shoots and roots of plants, and translocation factor were measured. According to the results, Astragalus glaucanthus, Ebenus estellata and Acantholimon sp. showed the highest values of cadmium concentration (1.40, 1.53 and 1.97 mg/kg dry matter), and also the highest translocation factor (2.09, 1.37 and 12.6), respectively. Because of the high values of biomass and bioaccumulation, these three plants are recommended for phytoremediation of cadmium-contaminated soils under the same conditions. خاک‌های آلوده به عناصر سنگین یکی از بزرگ‌ترین معضلات دنیای امروز می‌باشد که پاکسازی این‌گونه خاک‌ها به‌ویژه در مناطق مسکونی و کشاورزی مستلزم بهره‌گیری از پیشرفته‌ترین متدهای بیولوژیکی است تا بتوان بدون کمترین خسارت به محیط خاک را پالایش نمود. یکی از جدیدترین فناوری‌های نوین، گیاه پالایی (Phytoremediation) یا استفاده از گیاهان در پاکسازی خاک‌های آلوده می‌باشد که امکان کاربرد آن در سطح وسیع و با کمترین خسارت به محیط وجود دارد. کادمیم ازجمله عناصری است که در غلظت‌های بالا به‌عنوان یک عنصر آلاینده محیط‌زیست معرفی شده و می‌تواند اثرات مخربی بر انسان‌ها و جانوران داشته باشد. بدین منظور مطالعه‌ای در منطقه ایرانکوه با یازده گونه گیاهی و در سه جایگاه با سه درجه آلودگی انجام گردید. در این تحقیق فرم کل و عصاره‌گیری‌شده با DTPA عنصر کادمیم همرا با تعدادی از خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک هر سه جایگاه اندازه‌گیری شد. زیست انباشتگی عنصر کادمیم در اندام‌های هوایی و زیرزمینی و همچنین فاکتور انتقال عنصر کادمیم که در بحث گیاه‌پالایی و به‌طور خاص عصاره‌کشی گیاهی مهم می‌باشد مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. در نهایت نتایج نشان داد که گونه‌های گیاهی Acantholimon sp، Ebenus stallata وglacuanthus Astragalusبه‌ترتیب بیشترین غلظت کادمیم در اندام هوایی (97/1-53/1-40/1) و بیشترین ضریب انتقال کادمیم از اندام زیرزمینی به اندام هوایی (به ترتیب 6/12-37/1-09/2) را دارا بودند. این سه گونه به‌دلیل بالا بودن میزان زیتوده و زیست انباشتگی در اندام هوایی جهت پالایش خاک‌های آلوده به عنصر کادمیم در این منطقه و مناطق مشابه می‌توانند توصیه شوند.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11379_8b134e6d7159bd427b50c3e7b89bd023.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Investigation of sheep grazing behavior in semi-steppe rangelands of Anjedan Arak بررسی رفتار چرایی گوسفند در مراتع نیمه‌استپی انجدان اراک 329 335 11380 10.22092/ijrdr.2014.11380 FA مصطفی زارع کارشناس ارشد پژوهشی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، یزد، ایران محمد فیاض استادیار، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران غلامرضا گودرزی عضو هیئت علمی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، اراک، ایران علی فرمهینی عضو هیئت علمی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، اراک، ایران Journal Article 2015 01 14 Temporal and spatial factors have different effects on grazing behavior so that different temporal parameters including the speed and distance walked by livestock are among the factors that can serve as an important tool in grazing management. This research was conducted in Anjedan, a semi-steppe region in Arak province, in different months of grazing season (five months) during 2007-2010. To determine the parameters, a GPS, attached to the livestock, was used in a certain day of each month of grazing season. The speed of livestock movement, the length of distance walked by livestock, and the time spent for grazing, rest and movement were recorded. The data were analyzed in a completely randomized design and the means were compared using Duncan’s Multiple Range Test. According to the obtained results, the speed of livestock movement, the length of distance walked by livestock and the time spent for rest and movement showed significant difference during the studied years as well as in the months of grazing season. The time spent for grazing did not show significant difference in different years; however a significant difference at 5% level of probability was recorded in different months. More grazing, movement and rest and less distance walked by livestock were recorded when the environmental and climatic conditions were appropriate for the growth of range species especially annuals. فاکتورهای زمانی و مکانی تأثیرات مختلفی بر رفتار چرایی دام دارند، به‌طوری که پارامترهای متفاوت زمانی چرا مانند سرعت حرکت و مسافت پیموده‌شده دام در مرتع ازجمله عوامل مؤثر هستند که بررسی و مطالعه در مورد آنها می‌تواند به‌عنوان ابزار مهمی برای مدیریت چرا مؤثر باشد. بدین منظور این مطالعه در منطقه نیمه‌استپی استان مرکزی (انجدان اراک) طی سال‌های 1386 تا 1389 و در ماه‌های مختلف فصل چرا (5 ماه) انجام شد. برای تعیین شاخص‌های مورد استفاده، جهت ارزیابی رفتار چرایی دام از دستگاه GPS (دستگاه موقعیت‌یاب جغرافیایی) استفاده و یک روز معین در هر ماه از فصل چرا به دام بسته شد، سپس با استفاده از نرم‌افزار Map source پارامترهای سرعت حرکت دام، طول مسافت طی‌شده، مدت زمان صرف شده برای چرا، زمان صرف شده برای استراحت و زمان صرف شده برای حرکت اخذ گردید. به‌منظور ارزیابی فاکتورها، در قالب طرح بلوک کاملا تصادفی با استفاده از نرم‌افزارSAS داده‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و با استفاده از آزمون چند دامنه‌ای دانکن میانگین‌ها مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که پارامترهای سرعت حرکت دام، مسافت طی‌شده، زمان صرف‌شده برای استراحت، زمان صرف‌شده برای حرکت در سال‌های مختلف آماربرداری و ماه‌های فصل چرا اختلاف معنی‌دار دارند و زمان صرف‌شده برای چرا در سال‌های مختلف با هم اختلاف معنی‌دار ندارد ولی در ماه‌های مختلف در سطح 5% با هم اختلاف معنی‌دار دارد. در مواقعی که (سال‌ها و ماه‌ها) شرایط محیطی و اقلیمی برای رشد گونه‌های مرتعی به‌ویژه گیاهان یکساله مناسب‌تر بوده صفات رفتاری دام در جهت چرای بیشتر و حرکت و استراحت و طی مسافت کمتر بوده است.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11380_6551b9ab471d9ca12387e114981f48cd.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Application of SWAT to model forage production of Sagebrush rangelands in steppe and semi-steppe regions of Iran کاربرد مدل SWAT در شبیه سازی تولید گیاه درمنه در مراتع استپی و نیمه استپی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز حبله رود) 336 346 11381 10.22092/ijrdr.2014.11381 FA مژگان‌سادات عظیمی استادیار، گروه مرتع‌داری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران غلامعلی حشمتی استاد، گروه مرتع‌داری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران مهدی فرحپور دانشیار، بخش مرتع، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران عبدالرضا بهره‌مند استادیار، گروه آبخیزداری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران Journal Article 2015 01 14 Sagebrush rangelands in Iran with 39.71 million hectares include more than 46% of the total rangelands, and are recognized as an important and dominant rangeland species in Iran-Turan flora. These lands are often associated with grazing of livestock and wildlife. To determine how to better manage this important resource, a rangeland-livestock model was tested in the Hablerud river basin located in Tehran and Semnan Provinces of Iran using the Soil and Water Assessment Tool (SWAT). With regard to climate variation, this watershed consists of three ecological zones: semi-steppe, steppe, and desert. Calibration and validation of model were tested with the Sequential Uncertainty Fitting Program (SUFI-2). Results showed that observed data of forage production were inside or quite close to the predicted bands in three zones. Also, based on the model results, simulated forage production varied from 0.35 to 0.5, 0.15 to 0.26, and 0.033 and 0.1 ton ha-1 in semi-steppe, steppe, and desert, respectively. Sensitive analysis showed that whatever we move from semi steppe to desert, the number of sensitive parameters increases and water and soil parameters becomes more sensitive in forage production. درمنه‌زارهای ایران با وسعت 71/39 میلیون هکتار، 75/46 درصد از پوشش مراتع را به خود اختصاص می‌دهند و بزرگترین عنصر منطقه ایران و تورانی محسوب می‌شوند که علاوه بر چرای دام‌های محلی و عشایری در طول سال مورد استفاده حیات وحش نیز قرار می‌گیرند. به‌منظور تعیین چگونگی مدیریت بهینه و پایدار این مراتع در این تحقیق مدل پیش‌بینی تولید مرتع با استفاده از مدل SWAT در حوزه آبخیز حبله‌رود واقع در استان‌های تهران و سمنان تعریف و مورد ارزیابی قرار گرفت. این حوزه با توجه به شرایط آب‌ و هوایی نیمه‌خشک تا خشک شامل سه ناحیه اکولوژیکی (نیمه‌استپی، استپی و بیابانی) می‌باشد. واسنجی و اعتبارسنجی مدل توسط برنامه آنالیز عدم قطعیت (SUFI2) موجود در مدل SWAT انجام شد. با توجه به داده‌های مشاهداتی تولید و نتایج شبیه‌سازی شده، مشخص گردید که مدل فوق دارای نتایج قابل قبولی در خصوص شبیه‌سازی این پارامتر می‌باشد. مدل SWAT تغییرات تولید شبیه‌سازی شده در منطقه نیمه استپی را بین 35/0 تا 5/0، در منطقه استپی بین 26/0 تا 15/0 و در منطقه بیابانی بین 033/0 تا 1/0 تن در هکتار نشان داد. همچنین آزمون آنالیز حساسیت نشان داد که هر چه از سمت منطقه نیمه‌استپی به سمت منطقه استپی و بیابانی حرکت کنیم پارامترهای آب و خاک از حساسیت بیشتری در تولید علوفه گیاهی برخوردار هستند.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11381_11c30a86187308c716d103dc54be4ed8.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Allelopathic effects of root and leaf extracts of Cymbopogon olivieri (Boiss.) Bor on seed germination and seedling growth of two millet cultivars (Panicum miliaceum L.) بررسی اثر آللوپاتی ناگرد (Cymbopogon olivieri (Boiss.) Bor) بر جوانه‌زنی و رشد دو رقم ارزن (Panicum miliaceum L.) 347 356 11382 10.22092/ijrdr.2014.11382 FA رضا باقری استادیار، گروه منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بافت، کرمان،ایران حمیده حیدری قرایی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، رشته مرتع‌داری، دانشگاه آزاد اسلامی‌، واحد بافت، بافت، ایران Journal Article 2015 01 14 To study the allelopathic effect of Cymbopogon olivieri on germination and growth properties of two millet cultivars, an experiment was carried out in a completely randomized design (CRD) with three replications. The treatments included different levels of 0 (control), 12. 5, 25 and 50 gL-1 extract. In another experiment, carried out in the greenhouse, the treatments included four levels of soil. According to the obtained results, all studied traits of kcm7 cultivar were more affected by allelopathic effect of Cymbopogon olivieri, compared to kcm2 cultivar, and all traits (except germination velocity) showed a negative response, immediately after applying 12.5 gL-1 extract. In kcm2 cultivar, the negative response of germination percentage and germination velocity was recorded at 50gL-1 extract. In addition, the negative effect of plumule length and radicle length was recorded at 12.5 gL-1 and 25 gL-1, respectively. The results of greenhouse showed that the radicle length of both cultivars was affected by allelopathic effects of Cymbopogon olivieri. Our results clearly show that kcm2 cultivar is more resistant against the allelopathic effects of Cymbopogon olivieri compared to kcm7 cultivar. به‌منظور بررسی اثر آللوپاتیک اندام‌های هوایی گیاه ناگرد بر خصوصیات جوانه‌زنی (درصد و سرعت) و رشد (ساقه‌چه و ریشه‌چه) دو رقم ارزن، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایش با نسبت‌های 0 (شاهد)، 5/12، 25 و 50 گرم در لیتر، در آزمایشگاه اجرا شد و در آزمایش دیگر که در گلخانه انجام شد تیمارهای آزمایش شامل چهار سطح خاک پای بوته، خاک میان بوته، خاک دور از منطقه و خاک ماسه شسته‌شده (شاهد) در نظر گرفته شد. طبق یافته‌های این تحقیق، همه صفات مورد بررسی ارزن رقم 7kcm نسبت به ارزن رقم2kcm بیشتر تحت تأثیر خاصیت آللوپاتی گیاه ناگرد قرار گرفت. به‌طوری‌که در محیط آزمایشگاه در ارزن رقم 7kcm همه صفات مورد بررسی (بجز سرعت جوانه‌زنی) بلافاصله با اعمال تیمار 5/12 گرم در لیتر عصاره واکنش منفی نشان دادند و در ارزن رقم2kcm واکنش منفی شاخص‌های درصد جوانه‌زنی و سرعت جوانه‌زنی از تیمار 50 گرم بر لیتر، طول ساقه‌چه از تیمار 5/12گرم بر لیتر و طول ریشه‌چه از 25 گرم بر لیتر عصاره شروع شد. در نتایج بخش گلدانی فقط طول ریشه‌چه دو رقم تحت تأثیر تنش ناشی از مواد آللوپاتیک خاک گیاه ناگرد قرار گرفت. طبق نتایج این تحقیق می‌توان چنین نتیجه گرفت که رقم ارزن 2 در مقایسه با رقم ارزن 7 به مواد آللوپاتی ناگرد مقاوم‌تر بود.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11382_4541aa619b3bd0e7c00e9c1112a4c595.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Investigation on preference value of range species and grazing behavior in Qorveh Rangelands of Kurdistan بررسی ارزش رجحانی گونه‌های مرتعی و رفتار چرایی دام در مراتع منطقه قروه در استان کردستان 357 367 11383 10.22092/ijrdr.2014.11383 FA جمال حسنی عضو هیئت علمی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سنندج، ایران محمد فیاض استادیار، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران Journal Article 2015 01 14 This study was performed in the Qorveh rangeland of Kurdistan for five years (2006-2010) to determine the preference value of range species and grazing behavior. The preference value of range species was measured with two methods (time study and preference index). According to the obtained results, significant differences were found for the years and plant species in terms of grazing time percentage, at 1% level of probability. Mean comparison of grazing time percentage showed that Bromus tomentellus with an average of 12.31% together with annuals was classified in one class, and Galium verum, Thymus daenensis, Pterocephalus canus, Poa bulbosa and other species were classified in another class. The lowest grazing time percentage (0.33%) was recorded for Prangos ferulacea. Our results clearly showed that Stipa bromoiedes and Festuca ovina were much less grazed by livestock. این مطالعه جهت تعیین ارزش رجحانی گونه‌های مرتعی برای دام در مراتع روستای مجیدآباد شهرستان قروه در مسیر جاده سنندج- همدان، در سال‌های 1386 تا 1389 اجرا شد. به‌منظور تعیین ارزش رجحانی با روش شاخص رجحان، علوفه تولیدی 5 گیاه در داخل و خارج قرق برداشت گردید، و بر اساس میزان تولید و میزان مصرف دام از هریک از گونه‌های گیاهی شاخص رجحان گونه‌های گیاهی تعیین شد. در روش زمان‌سنجی، با استفاده از دوربین فیلمبرداری زمان چرای دام از هر گونه گیاهی ثبت و داده‌های بدست‌ آمده مورد بررسی قرار گرفت. در مدت 30 دقیقه فیلمبرداری، درصد زمان چرای دام از هر گونه براساس طرح بلوک‌های کاملا تصادفی تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که بین سال‌های متفاوت و گونه‌های گیاهی مورد استفاده دام از نظر درصد زمان چرا تفاوت بسیار معنی‌دار آماری در سطح یک درصد وجود داشت. مقایسه میانگین درصد زمان چرای دام از گونه‌های مختلف نشان داد که گیاهBromus tomentellus با اختصاص بیشترین میانگین (31/12 درصد) همراه با یکساله‌ها در یک کلاس از نظر آماری قرارگرفته و بعد از آنها گونه‌های Galium verum,Thymus daenensis, Pterocephalus canus, Poa bulbosa و سایر گونه‌ها قرار گرفته‌اند. گیاه مرتعی Prangos ferulacea با اختصاص میانگین 33/0 درصد از زمان چرا پایین‌ترین کلاس را از نظر آماری به خود اختصاص داد. در این تحقیق مشخص شد، در این منطقه گیاهانی مانندStipa bromoiedes وFestuca ovina بسیار کم مورد استفاده دام قرار می‌گیرند.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11383_ae24b466da0c67e773a324fd817a4bff.pdf

موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات مرتع و بیابان ایران 1735-0875 21 2 2014 08 23 Ecological factors affecting the distribution of Festuca ovina in Southeastern rangelands of Sabalan بررسی عوامل بوم‌شناسی مؤثر بر انتشار گونهFestuca ovina در مراتع جنوب‌شرقی سبلان 368 381 11384 10.22092/ijrdr.2014.11384 FA اردوان قربانی استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران علی اصغری دانشیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Journal Article 2015 01 14 The relationship between the distribution of Festuca ovina and ecological factors such as topography, climatic and edaphic characteristics was investigated in 45 sites of Southeastern rangelands of Sabalan in Ardabil province.Within the determined sites, three large plots of 10 × 10 m, 40 meters away from each other, were established along a 120–meter transect from lower slopes to highlands. The measurement of canopy cover parameters was performed in three plots with dimensions of 60 × 25 cm within the middle plot and the lower and upper plots were used as control. Different parameters including altitude, slope and aspect were calculated and averaged for three plots. In the middle plot, a soil profile was dug to a depth of 30 cm and soil samples were collected from two depths of 0-15 and 15-30 cm to measure soil parameters. Cluster analysis and principal components analysis (PCA) were used to classify the sites and the importance of parameters was determined by discriminate analysis (DA). Using multivariate analysis, the study sites were classified into four groups.The sites having high canopy cover percentage of F.ovina were classified in group 3, in which altitude, slope, and precipitation were higher than those of other groups, while temperature, salinity and pH were lower. This shows that this species is more compatible to higher altitudes and lower temperatures and dose not tolerate soil salinity. It is more compatible to a pH of 7.1 to 7.3. Organic matter, phosphorus and potassium will provide better conditions for growth. Results of principal component analysis showed that the two main components could explained 95% of the data variations, and the classification of sites using these two components confirmed the results of cluster analysis. According to the obtained results, the distribution of F.ovina was affected by several ecological factors including temperature, climate, soil, and aspect. رابطه انتشار گونه Festuca ovina با عوامل بوم‌شناختی پستی و بلندی، اقلیمی و خاکی در مراتع جنوب‌شرقی سبلان در استان اردبیل در سطح 45 رویشگاه بررسی شد. در داخل رویشگاه‌های تعیین شده 3 پلات بزرگ10×10 متری در طول ترانسکت 120 متری از پائین دامنه تا ارتفاعات که فاصله هر پلات از همدیگر 40 متر بوده است، انتخاب شد. اندازه‌گیری پارامترهای پوشش تاجی در 3 پلات‌ با ابعاد 60 × 25 سانتی‌متری در داخل پلات وسطی انجام شد و از پلات‌های پائین و بالا برای کنترل استفاده گردید. پارامترهای ارتفاع، شیب و جهات جغرافیایی برای سه پلات محاسبه و متوسط‌گیری شد. در سطح پلات وسط یک پروفیل خاک به‌عمق 30 سانتی‌متر حفر و از دو عمق 0-15 و 15-30 نمونه‌برداری انجام و پارامترهای خاک در آزمایشگاه تعیین گردید. از روش تجزیه خوشه‌ای و تجزیه به مؤلفه‌های اصلی (PCA) برای گروه‌بندی سایت‌ها و از روش تجزیه و تحلیل متمایز کننده (DA) برای تعیین اهمیت پارامترها استفاده شد. با استفاده از روش‌های چند متغیّره، سایت‌ها‌ به 4 گروه مختلف تقسیم شدند. سایت‌های با درصد پوشش بالا از گونه F.ovina در گروه 3 قرار گرفتند که در این گروه ارتفاع، شیب و نزولات جوی بیشتر از گروه‌های دیگر و دما، شوری و اسیدیته خاک کمتر از گروه‌های دیگر بود. این نشان می‌دهد که گونه مورد مطالعه به ارتفاعات بالاتر و به دماهای پایین‌تر سازگاری بیشتری دارد. شوری خاک‌ را نمی‌پسندد و با اسیدیته 1/7 تا 3/7 سازگار می‌باشد. مقدار مواد آلی، فسفر و پتاسیم نیز شرایط بهتری را برای رویش این گونه ایجاد می‌کند. نتایج تجزیه به مؤلفه‌های اصلی نشان داد که دو مؤلفه اصلی اول 95 درصد از تغییرات داده‌ها را توجیه کردند و گروه‌بندی سایت‌ها با استفاده از این دو مؤلفه نتایج تجزیه خوشه‌ای را تأیید کرد. نتایج تجزیه و تحلیل متمایز کننده (DA) نشان داد که به‌ترتیب ارتفاع، پارامتر‌های دمایی و اقلیم، درصد سیلت در عمق سطحی، فسفر، درصد شن خاک سطحی، درصد مواد آلی، درصد شیب، هدایت الکتریکی عمق سطحی خاک، جهات شمالی و غربی، پتاسیم، اسیدیته، درصد رس خاک، جهات شمال‌غربی و شمالی در گروه‌بندی سایت‌ها و گسترش گونه F.ovina مؤثر هستند.

https://ijrdr.areeo.ac.ir/article_11384_53da905d22c7478e989e59fc76e13908.pdf