تحلیل نقش و ساختار اجتماعی در ابتکارات محلی سازگار مدیریت منابع آب دشت گزیر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 دانشیار گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

3 دانشیار گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

4 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد رشته همزیستی با بیابان، مرکز تحقیقات بیابان، تهران، ایران

10.22092/ijrdr.2019.120708

چکیده

ساختار اجتماعی منابع آب یکی از ابعاد پتانسیل فرهنگی در جوامع روستایی ایران محسوب می‌شود که در مدیریت عرفی منابع آب نقش قابل‌توجهی دارد. هدف اصلی این پژوهش، شناخت ساختار اجتماعی مرتبط با مدیریت منابع آب در دشت گزیر از توابع شهرستان بندرلنگه است. در پژوهش حاضر با استفاده از روش‌های مردم‌شناسی، مشاهده مستقیم و مشارکتی و مصاحبه با بهره­برداران منابع آب مطلع روستای گزیر، اطلاعات موردنیاز جمع‌آوری گردید. محدودیت­های اقتصادی، اجتماعی، محیطی، به‌ویژه منابع آب و همچنین نیازهای مشترک مردم بومی دشت گزیر منجر به تشکیل ساختار اجتماعی در راستای سازگاری با کم­آبی شده است و کشاورزان به‌واسطه ساختارهای اجتماعی و همچنین سازه­های فیزیکی متناسب با نیازشان به بهره­برداری جمعی منابع آب پرداخته­اند. مهم ترین نقش های اجتماعی در حال حاضر پیرامون مدیریت منابع آب در این دشت عبارتند از؛ مالک، کدخدا، خَرّاس، گابون، غارسان و بَزِیاران. یاریگری­ها، باورها، ارزش­ها و هنجارها بخش دیگری از پتانسیل فرهنگی دشت گزیر جهت سازگاری با شرایط طبیعت است که توسط کشاورزان و در قالب ساختار اجتماعی ایجادشده است؛ در واقع خودسازماندهی و وجود یاریگری در مدیریت آب یکی از اصول اساسی در دشت گزیر محسوب می‌شود. به طور کلی می‌توان بیان نمود؛ باوجود حذف قشر بزرگ مالکان بعد از اصلاحات ارضی، همکاری خودجوش و یاریگری در مدیریت آب در قالب ساختار اجتماعی یکی از اصول اساسی در دشت گزیر محسوب می‌شود. بنابراین می­توان استدلال نمود بهره جستن از تجارب مردم بومی این دشت در قالب ساختار اجتماعی، به‌عنوان عاملان اصلی مدیریت منابع آب، به دلیل سازگاری با شرایط اکولوژیک منطقه، امروزه یکی از روش‌های توسعه پایدار به شمار می­رود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Analysis of Role and Social Structure in adapted Local innovations for water resources management Gezir Plain

نویسندگان [English]

  • Maryam Barzgar 1
  • Mehdi Ghorbani 2
  • Alireza Moghadamnia 3
  • Abolvahed Hoseini Gezir 4
1 Former M.Sc. in department of reclamation of arid and mountainous regions, faculty of natural resource, university of Tehran, Karaj, Iran
2 Associate Department of reclamation of arid and mountainous regions, Faculty of natural resource, University of Tehran, Karaj, Iran
3 Associate Department of reclamation of arid and mountainous regions, Faculty of natural resource, University of Tehran, Karaj, Iran
4 Former M.Sc. in International Desert Research Center, University of Tehran, Tehran, Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social structure
  • Gharis and Bazeyar
  • social role
  • cooperation