تحلیل روند عوامل هیدروکلیماتولوژی و کاربری اراضی بر منابع آب حوزه آبخیز حبله‌رود

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌ آموخته کارشناسی ارشد بیابان‌زدایی، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، ایران

2 دانشیار، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، ایران

3 استادیار، دانشکده منابع طبیعی ، دانشگاه سمنان، ایران

4 دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

آگاهی از تغییرات، نوسانات و روند پارامترهای اقلیمی و هیدرولوژیک در حوزه‌های آبخیز مناطق خشک و نیمه خشک به منظور مدیریت منابع آب ضروری است. رودخانه حبله‌رود از جمله معدود رودخانه‌های‌ دایمی استان سمنان بوده و نقش مهمی در تأمین آب دشت گرمسار دارد. در مقاله حاضر، نقش عوامل اقلیمی و کاربری اراضی در آورد حوزه آبخیز مورد بررسی قرار گرفته است. برای این‌منظور، روند تغییرات داده‌های اقلیمی(بارندگی و دما) و دبی در ایستگاه‌های واقع در داخل و نزدیک به حوضه در گام‌های زمانی ماهانه، فصلی و سالانه با استفاده از آزمون ناپارامتری من-کندال بررسی شد. برای آگاهی از تغییرات  کاربری اراضی و تاثیر آن بر رواناب با استناد به روش پیشنهادی هلسل و هیرش، اثر عامل بارش (بعنوان متغیر بیرونی) و نیز اثر همبستگی زنجیره‌ای از داده‌های ارتفاع رواناب حذف و مجددا" آزمون روند برای داده‌های لگاریتمی باقیمانده ارتفاع رواناب (مقادیر تعدیل شده) بکار گرفته شد. در بخشی از این تحقیق، برای پی بردن به نقش عوامل اقلیمی در سیمای حوضه، تغییرات خط برف طی 20 سال اخیر نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد پارامترهای بارندگی و میانگین دما در سه گام زمانی ماهانه، فصلی و سالانه و همچنین داده‌های رواناب پس از حذف اثر بارش و همبستگی زنجیره‌ای بین داده‌ها، فاقد روند معنی‌دار است. از این‌رو می‌توان گفت عوامل اقلیمی و تغییر کاربری‌ها تاثیر مهمی بر وضعیت منابع آب سطحی حوضه آبخیز نداشته است. در این راستا روش هلسل و هیرش به‌خوبی اثر بارش و تغییرات آن را حذف و اثر سایر عوامل را نشان داد و می‌توان از آن در سایر مناطق نیز استفاده کرد. همچنین خط برف حوضه، روند معنی‌داری را نشان نداد. آنچه ترسیم نمودار حداقل و میانگین ارتفاع خط برف حوضه نشان داد نوسانات زیاد سالانه و نیز دوره انتخابی برای تحلیل داده‌ها است. این عوامل ، می‌تواند دلیل اصلی بر معنی دار نبودن روند دبی جریان و ارتفاع رواناب باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Trend Analysis of Hydroclimatological Parameters and Detection of Manageral Changes in Water Resources Conditions of Hablerood Watershed

نویسندگان [English]

  • Somayeh seyed ali 1
  • mohammad rahimi 2
  • Jafar Dastourani 3
  • Mohammad Khosroshahi 4
چکیده [English]

In this study, the impact of climatological parameters and land use on water yield of the watershed was investigated. Therefore, the trend of climatological parameters (precipitation and temperature) and stream flow discharge were studied monthly, quarterly and annually at the stations located inside and near the watershed using Mann-Kendall test. To evaluate the land use changes and its impact on run-off, the Helsel and Hirsch method was employed. In this method, the impact of precipitation (as exogenous variable) and the serial correlation of run-off data were removed, and again the trend test was implemented on the remaining logarithmic data of run-off (adjusted).In addition, the variations of snow line during the last 20 years were investigated to determine the role of climatological variation on watershed landscape.The results revealed that precipitation and mean temperature parameters over monthly, seasonal, and annual scales as well as run-off data after removing the precipitation impact and serial correlation between data had no significant trend.Therefore, it is concluded that climatological parameters and land use changes had no noticeable influence on the surface water of the watershed.Our results clearly showed that the Helsel and Hirsch method could be used in other regions since it could remove the effects of precipitation and its variation carefully.Moreover, the snow line of the study watershed showed no significant trend.  According to the minimum and average snow line height, a high annual fluctuation was observed in the watershed during the study period. These factors may be the main reasons for non-significance of stream flow discharge and run-off height trends.

کلیدواژه‌ها [English]

  • trend
  • hydroclimatology factors (temperature
  • precipitation
  • discharge)
  • Water resources
  • snow line
  • Mann-Kendall
  • Hableroud watershed