تحلیل شبکه تضاد ذینفعان در حفاظت و بهره‌برداری از منابع طبیعی (مطالعه موردی: حوضه‌های آبخیز دوراهان و چشمه‌علی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد توسعه روستایی و دانشجوی دکتری دانشگاه زنجان، ایران

2 دانشیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی دانشگاه زنجان ایران

چکیده

منابع طبیعی در بیشتر موارد به عنوان کالای مشترک کنشگران ذینفع مختلف در نظر گرفته می‌شود که هریک ممکن است منافع مختلف و اغلب رقابتی با یکدیگر داشته باشند. مدیریت این تضادها جزء مهمی از مدیریت منابع طبیعی بشمار می‌رود. هدف این مقاله شناخت کنشگران، منافع و منابع آنها و ترسیم الگوی تضاد بین آنها در حوضه‌های دوراهان و چشمه‌علی در استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد. در این زمینه از یک روش‌شناسی مطالعه چند موردی با واحدهای تحلیل چندگانه استفاده شد. دو حوضه آبخیز (هریک حاوی چند روستا) دارای منابع مختلف طبیعی با مالکیت­های مختلف ملی و مردمی که گزارشاتی در مورد اختلاف مالکیت مردم آنها با اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ثبت شده بود مورد بررسی قرار گرفتند. در گردآوری داده‌ها از روش‌های کیفی از جمله مشاهده، مصاحبه‌های نیمه ساختارمند، گروه‌های متمرکز، نقشه‌کشی‌ها و نمودارها استفاده شد و در تحلیل داده ها به طور ویژه تکنیک ارزیابی الگوی تضاد (CPA) بکار رفت. هر یک از کنشگران بیرونی با اجتماعات درونی روستا منافع مختلفی داشتند، که این منافع باعث ایجاد تضاد بین آنها شده‌ بود. همچنین میزان تضاد بین هر یک از کنشگران در سطح متفاوتی قرار داشت،  به طوری که بیشترین میزان تضاد، مربوط به کنشگران حفاظت گرا بیان شد. در صورتی که تضاد با کنشگران دیگر در حد اختلاف یا یک نارضایتی ناشی از خدمات‌رسانی نامناسب بود. از مهمترین پیامدهای تضاد بین کنشگران می توان به تضعیف معیشت خانوارهای روستایی، مهاجرت خانوارها از روستا و کاهش سرمایه اجتماعی اشاره نمود. علی رغم پیامدهای منفی، تضاد در برخی موارد نتایج مثبت کوتاه مدت بر جای گذاشته و باعث بهبود پوشش گیاهی در بعضی مناطق شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing Social Actors’ Conflict Network on Natural Resources Conservation and Use and its Impact on Rural Households' Livelihoods: A case study in the Dorahan and Cheshme Ali Watersheds

نویسندگان [English]

  • Mehdi Ghasemi 1
  • esmael karami dehkordi 2
چکیده [English]

Natural resources are mostly considered as a common property of different relevant actors that may have different and competitive interests. In many cases, these stakeholders may have conflicts over natural resources due to their livelihood needs or other interests. Managing these conflicts is an important element of natural resources management. The purpose of this paper is to explore the actors and their interests and resources in the Dorahan and Cheshme Ali Watersheds, located in the Chaharmahal and Bakhtiari Province, as well as to illustrate the conflict pattern among them. A multiple case study methodology with multiple units of analysis was utilized. These two watersheds, comprising six villages, had various natural resources with different private and nationalized land properties. There was some reports showing property conflicts between rural people and the Natural Resources and Watershed Management Administration of this province. The data were collected using qualitative techniques such as observation, semi-structured interviews, focus groups, mapping and diagrams. The data were finally analyzed using the Conflict Pattern Assessment technique. The external actors and rural and nomadic communities had different interests in the watersheds, which caused conflicts among them. Moreover, these conflicts were at different levels. The highest level of conflict was identified between the communities and natural resources conservationists, while the conflict with other external actors was in a form of dissatisfaction of the services received. In addition, the conflict was reported inside the communities; between the households and rural organizations such as cooperatives and councils. The most important consequences of these conflicts have been weakening rural households' livelihoods, increasing rural – urban emigration and decreasing social capital. Despite the negative impacts, the conflict has had some short-term positive impacts on improving rangelands vegetation due to prohibiting rural livestock early grazing.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conflict
  • conservation
  • Natural Resources Management
  • Households' Livelihood
ابدی، ب. و لاچینی، ز.، 1385. مدیریت تضاد و فرایند مداخله‌گری ترویج کشاورزی. تعاون، 84( 273): 45-43.

امیری، ب. و رسولی، ب.، 1387. ارزیابی مهمترین چالش‌های فرا روی مراتع گیلان. دومین همایش منطقه‌ای منابع طبیعی و محیط زیست، اسفندماه 1387.

رضائیان، ع.، 1382. مدیریت تعارض و مذاکره (مدیریت رفتار سازمانی پیشرفته). تهران، انتشارات ارمغان.

صنوبر، ن. و شفقتی، م.، 1385. آبخیزداری گامی مؤثر در مدیریت حوضه‌های آبخیز و منابع آب حوضه کارون، اولین همایش منطقه‌ای بهره‌برداری بهینه از منابع آب حوضه‌های کارون و زاینده رود، شهرکرد: 14- 15 شهریور.

غفوری، م. و سررشته داری، ا.، 1386. سیر تکامل مدیریت حوضه آبخیز – نسل سوم. چهارمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، مدیریت حوضه‌های آبخیز، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران.

مرکز آمار ایران.، 1386. سرشماری نفوس و مسکن 1385، تهران، مرکز آمار ایران.

مرکز آمار ایران.، 1391. سرشماری نفوس و مسکن 1390. تهران، مرکز آمار ایران.

 

Giesen, B., Intellektuelle, politiker und experten: Probleme der konstruktion einer europäischen identität. Lebensverhältnisse und soziale Konflikte im neuen Europa. Verhandlungen des, 26, 492-504.

Helvetas, B., 2010. Helvetas guideling natural resources and conflict. USA, 4p.

Kantek, F. and Gezer, N., 2009. Conflict in schools: Student nurses’ conflict management styles. Nurse education today, 29(1):100-107

Karamidehkordi, E., 2010. A country report: Challenges facing iranian agriculture and natural resource management in the twenty-first century. Human Ecology, 38(2): 295-303.

O’Lear, S., 2005. Resource concerns for territorial conflict. GeoJournal, 64(4):297-306.

Reichel, C., Frömming, U. and Glaser, M., 2009. Conflicts between stakeholder groups affecting the ecology and economy of the segara anakan region. Regional Environmental Change, 9(4), 335-343.

Sauer, A., 2008. Conflict pattern analysis: Preparing the ground for participation in policy implementation. Systemic Practice and Action Research, 21(6), 497-515.

UNDP., 2012. Toolkit and guidance for preventing and managing land and natural resources conflict. UN, 51p.

Yin, R., 2003. Case study research: Design and methods. Sage Publications, 5, 11.

Zacharakis, J., 2005. Conflict as a form of capital in controversial communitydevelopment projects. Journal of extension, 44(5). 1-17.

Zartman, I. W., 1997. Governance as conflict management: Politics and violence in west africa: Brookings Institution Press Washington, DC.