استخراج ساختار سلسله مراتبی عوامل مؤثر در نظام مدیریت مراتع ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو/ دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 استاد، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

3 دانشیار، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

چکیده

مسائل و مشکلات مراتع ایران متعددند و ارائه­ی راه حل برای آنها جزء از طریق بررسی همه­جانبه امکان پذیر نیست. هدف از این مطالعه، استخراج ساختار مدیریت مراتع ایران است. ابزار انجام مطالعه، پرسشنامه و مصاحبه به صورت چند مرحله­ای است. این مطالعه در سه مرحله­ی اکتشافی، ارزیابی، تجزیه و تحلیل و استخراج ساختار نهایی انجام شده است. در مرحله­ی اکتشافی، به صورت هدف­دار با نظرسنجی از خبرگان بخش­های آموزش، تحقیقات، دستگاه اجرایی و بهره­برداران عرصه­های مرتعی جایگاه مکانی اجزاء مختلف ساختار مدیریت مراتع ایران مشخص شد. در این مرحله ساختار اولیه­ی سلسله مراتبی عوامل مؤثر بر مدیریت مراتع طراحی شد (بخش پنل). در مرحله­ی ارزیابی با استفاده از پرسشنامه، ساختار حاصله در معرض قضاوت جوامع پاسخگو قرار گرفت. در مرحله­ی نهایی با استفاده از آنالیزهای آماری داده­ها، ساختار نهایی سلسله مراتبی استخراج و طراحی شد. صحت و دقت الگوی حاصله با استفاده از شاخص­های پایایی/آلفای کرونباخ (86/0=α) و روایی (پنل متخصصان) مورد ارزیابی قرار گرفت. در این مطالعه از نرم افزارهای آماری SPSS 18 و STATISTICA استفاده شد. نتایج نشان داد نظام مرتعداری ایران مرکب از سه سطح به صورت سلسله مراتبی است. در سطح اول؛ عرصه­ی مرتعی، نظام آموزش و تحقیقات، نظام اجرایی و نظام بهره­برداری قرار دارد. هر یک از اجزاء در سطح اول به اجزاء زیرمموعه­ی خود در سطوح پائین­تر تقسیم­بندی شدند. این ساختار به صورت واضح­تر و دقیق­تری مشکلات را دسته­بندی، قابل فهم­تر و قابل مدیریت­تر می­کند. بدین طریق می­توان اقدامات با قابلیت مدیریتی و راهبردی­تر را در هر سطح و جزء معطوف داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Extraction hierarchical structure of rangeland management system of Iran

نویسندگان [English]

  • Seyyedeh Zohreh Mirdeilami 1
  • Adel Spehri 2
  • Hosein Barani 3
چکیده [English]

Problems of Iranian rangelands are numerous and providing solutions for them is impossible except through comprehensive investigation. The purpose of this study was to extract the management structure of Iranian rangelands. The study tools were questionnaires and interview. This study was conducted in three stages of exploration, evaluation, and analysis and extraction of the final structure. In the exploratory stage, the position of different parts of Iran's rangeland management structure was purposefully determined with a survey of experts in education, research, and executive sectors as well as rangeland exploiters. In this stage, the initial hierarchical structure of the factors influencing management of rangelands was designed (panel section).  In the evaluation stage, using the questionnaire, the structure was subjected to the judgment of the responsive communities. In the final stage, using statistical analysis of data, the final hierarchical structure was extracted and designed. The accuracy and reliability of the resulting model was evaluated using Cronbach's coefficient. In this study, the statistical software SPSS 18 and STATISTICA were used.  According to the results, Iran’s rangeland system consists of three levels in a hierarchical manner. Rangeland arena, education and research system, executive system and exploitation system are located in the first level. Each component at the first level was subdivided into its sub-components at lower levels. This structure more accurately categorizes the problems and makes it more understandable and more manageable. In this way, more strategic and managerial actions could be taken at each level and component.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Exploratory
  • Panel of experts
  • Structure Cronbach alpha coefficient
ارزانی، ح. 1390. آینده مرتع و مرتعداری در ایران. همایش مدیریت پایدار مراتع کشور، گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم، کرج، 21 مهر ماه. 19 ص.

ازکیاء، م. 1374. مطالعه بررسی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فنی طرح‌های مرتعداری که در استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران مشتمل، 10 جلد.

اورنگی، ع. 1392. توجه به وضع اقتصادی دامداران برای حفظ مراتع ضروری است. خبرگزاری دانشجویان ایران، چهارشنبه، 2 اسفند.

بارانی، ح. 1390. شیوه‌ها، زمینه‌ها و راهکارهای ارتقاء نظام‌های مشاعی بهره‌برداری از مراتع. مقالات همایش مدیریت پایدار مراتع کشور، 21 مهر ماه، گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم. 6 ص.

برنامه آمایش استان گلستان، 1390. بخش اول و دوم. اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان، 519 صفحه.

بصیری، م. 1390. مدیریت پایدار مراتع. همایش مدیریت پایدار مراتع کشور، گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم، تهران، 21 مهر ماه. 4 صفحه.

بهزاد، ت. 1391. مدیریت چرا و چگونگی کوچ با نگرش جلوگیری از چرای زود هنگام. وزارت جهاد کشاورزی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور معاونت مناطق خشک و نیمه خشک، گروه اصلاح و احیاء، ایرانف 100 ص.

بخشی جهرمی، ع. 1385. مشارکت جوامع روستایی: دیدگاهی مکمل برای روش تحقیق کیفی در مطالعه اقتصادی- اجتماعی پروژه‌های آبخیزداری. دومین کنفرانس ملی آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک. اسفند ماه، کرمان، 127-120.

بدری‌پور، ح. 1388. سهم و نقش مردم در مرتع. چکیده مقالات چهارمین همایش ملی مرتع و مرتعداری ایران، کرج، 11 آبان، 414ص.

پاپلی یزدی، م.ح. و لباف خانیکی، م. 1389. مرتع، نظام‌های بهره‌برداری. تحقیقات جغرافیایی، 474: 9930-9897.

حیدری، ق.ا.، بارانی، ح.، عقیلی، س.م.، قربانی، ج. و محبوبی، م.ر. 1389. رابطه خدمات حمایتی ترویجی و مشارکت بهره برداران در طرح های مرتعداری (مطالعه موردی، مراتع ییلاقی بلده- شمال ایران). پژوهش‌های حفاظت آب و خاک، 17(4): 66-47.

خلیلیان، ص. 1375. اقتصاد منابع طبیعی. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، ایران، 108ص.

دفتر امور مراتع. 1393. اطلاعات کلی مراتع کشور تا پایان سال92 (طبقه‌بندی مراتع، ممیزی مراتع ،طرح‌های مرتعداری، عملکرد و اعتبارات). سازمان جنگل‌ها، مراتع وآبخیزداری کشور، 13 ص.

سعد الدین، ا. 1391. طرح کلان ملی مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز. کارگاه تخصصی هم‌اندیشی و تبیین اهداف و مراحل اجرای طرح. 15 و 16 آذر ماه. 36 ص.

شامخی، ت. و میرمحمدی، س.م. 1391. چالش‌های جنگل‌ها و مراتع ایران و پیشنهادهایی برای رفع مشکلات. مرکز تحقیقات استراتژیک، معاونت پژوهش‌های اقتصادی، گزارش راهبردی، 150: 31 ص.

شریفی‌نیا، ز. و مهدوی حاجیلویی، م. 1390. نقش فقر اجتماعی و اقتصاد روستایی بر تخریب محیط‌زیست (مطالعه موردی: مرتع ممیزی شده‌ی شوررود، بخش شیب آب شهرستان زابل). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 76: 84-67

شهبازی، ا. 1390. مدیریت آموزشی و ترویجی در بهره برداری پایدار از مراتع کشور. همایش مدیریت پایدار مراتع کشور، گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم. 21 مهر ماه. 22 ص.

عبداله‌پور، م. 1376. چرا و چگونه زمینه‌های مدیریت توسط سرمایه‌گذاری بخش خصوصی باید فراهم شود. اولین همایش ملی مرتع و مرتعداری در ایران، سازمان جنگلها و مراتع، دانشگاه صنعتی اصفهان، 118-112.

محبی، ع. و جعفری، م. 1384. طرح مدل پویای مرتع. دانشگاه تهران، ایران، 242 ص.

معین‌الدین، ح. و علیزاده، ع. 1378. نیاز به تسهیلات اعتباری در اجرای طرح‌های مرتعداری انتشارات داخلی سازمان جنگلها و مراتع کشور. دفتر فنی مرتع.

مهرابی، ا. 1369. اسکان عشایر و مسئله مراتع. سمینار استراتژی توسعه زندگی عشایری. اسفندماه، شیراز.

نامجویان، ر. و محمد خان، ش. 1390. معیارهای توسعه پایدار مراتع. همایش مدیریت پایدار مراتع کشور، گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم، تهران، 21 مهر ماه، 11 ص.

Amiri Lemar, M., 2012. Socioeconomic factors affecting the degradation of natural resources (Case study: basin 9 0f Shafaroud). International Research Journal of Applied and Basic Sciences. 3(8): 1567-1573.

Arzani, H., Azarnivand, H. and Mehrabi, A. A., 2005. Minimum rangeland area for rural pastoralism of Markazi Province. Iranian Journal of Range and Desert Research, 10(2): 327-338.

Arzani, H., Azarnivand, H., Mehrabi, A. A., Nikkhah, A. and Fazel Dehkordi, L., 2007. The minimum rangeland area required for pastoralism in Semnan province. Pajouhesh and Sazandegi, 74: 107-113.

Azkia, M. and Imani, A., 2011. Theoretical analysis of land exploitation systems with an emphasis on pastures. Rural Development, 3(2): 1-28.

Abdusalam, M. D. and Noguchi, T., 2006. Evaluation capacity development for participatory forest management in Bangladesh Sal forest based on 4RS stakeholder analysis, Forest policy and Economics, 8: 785-796.

Ahmady, A., 2003. The effect of grazing management on rangeland protection. Iranian Journal of Range and Desert Research, 10(4(13)): 471-489.

Amir Maleki, A. R., Kamali, M. and Mohammad Beigi, J., 2008. Effect of rangeland management projecst performance on production, trend and range condition (Case study: Ghazvin province). Journal of forest and rangeland, 79-80: 69-73.

Ansari, N., Seyed Akhlaghi Shal, S. and Ghasemi, M., 2008. Determination of socio-economic factors on natural resources degradation of Iran. Iranian Journal of Range and Desert Research, 15(4): 508-524.

Ansari, N., 1992. Traditional concepts of rangeland utilization and participation methods of nomadic community in Lorestan Province. M.Sc. Thesis, Natural Resources Department, Tehran University, Iran.

Ansari, N. and Seiyed Akhlaghi, S. J., 2009. Comparison of the opinion of rangeland user and expert about factors influencing natural resources degradation in Iran. Rangeland, 3(3): 519- 532.

Ansari, N., Fayaz, M. and Ghasemi, M. H., 2009. Estimate of Iran-Turanian zone rangelands degradation rate by measuring and suggestion Index. Iranian journal of Range and Desert Reseach, 16 (3): 293-304.

Bazhian, Gh. R., 2007. Nomadic rangeland management in past and present in a review: changes, challenges and solutions. Iranian Journal of Range and Desert Research, 14(4): 524-538.

Behmanesh, B., Barani, H., Ownegh, M., Mohammad-Esmaeili, M. and Abedi-Sarvestani, A., 2013. Investigating biophysical indicators of land degradation: interpreting two points of view of rangeland ecological specialists and pastoralists. Journal of Soil Management and Sustainable Production, 3(1): 95-112.

Haji Mohammad Ebrahim Zanjani, M., Arzani, H., Farahpour, M., Javadi, S.A., Zandi Esfahan, E. and Bihamta, M. R., 2013. Effect of management and rangeland's area on vegetative characteristics (case study: Taleghan watershed). Journal of Biodiversity and Environmental Sciences, 3(7): 1-12.

Ghasemi, N. and Hajimirrahimi, S. D., 2013. Study of educational needs of nomads utilizing Arasbaran dam watershed in the field of cattle breeding. European Journal of Experimental Biology, 3(5): 16-26.

Ghaemi, M. T., 2001. Identification of degraded pastures and to determine the contribution of each of them, Proceedings of the first national conference on livestock and range management research, Semnan, 2: 661-672.

Ghorbani, M., Mehrabi A. A., Servati, M. R. and Nazari Samani, A., 2010. An Investigation on the population changes on relationship with landuse changes(case study: upland watershed of Taleghan). Journal of Range and Watershed Management, 63(1): 75-89.

Grimble, R. and Chan, M., 1995. Stakeholder analysis for natural resource management in developing countries: some practical guide making management more participatory and effective. National Resource Forum, 19(2): 113-124.

Heidar Mehrabi, A., 2004. Investigation of effective factors that contribution to degradation of rangelands of Hamedan province. Iranian Journal of Range and Desert Research, 64: 68-78.

Heydari, Q., Barani, H., Aghili, S. M., Ghorbani, J. and Mahboobi, M. R., 2011. The relationship between the support services and extension and participation of ranchers in rangeland restoration (Case study: Baladeh rangelands, north of Iran). Journal of Water and Soil Conservation, 17(4): 47-66.

Holloway, I. and Wheeler, S., 2010. Qualitative Research in Nursing and Healthcare. 3rd ed. Chichester, West Sussex, U. K.; Ames, Iowa: Wiley-Blackwell.

Kardavani, P., 2005. Rangelands, Problems and Solutions in Iran. Tehran University press, 504p.

Khalighi, M. M., Khalighi, N. and Farahpoor, M., 2006. Study of ecological and social sustenance of different exploitation methods (Case study: Karaj river watershed). Iranian journal of Range and Desert Reseaches, 13(2): 82-93.

Lise, W., 2000. Factors influencing people participation in forest management in India. Journal of Ecological Economic, 34: 379-392.

Mahdavi, M., GhadiriMasoum, M. and Mohammadi Yeganeh, B., 2003. The role of natural geography on rural instability and immigration Zanjan Province. Geographical Research, 48: 205-222.

Nuseibeh, B. and Easterbrook, S., 2000. Requirements engineering: a roadmap. In Processing of the Conference on the Future of Software Engineering, Tokyo, Japan, 35-46p.

Padiab, M., Kazemi, E., Shafiei, A. and Shojaii Khozani, F., 2009. Dorema aucheri, the destruction of valuable plant at Zagros ranges (Case study: Kohgilouihe and Boir Ahmad province). Journal of Forest and Range, 82-83: 53-59.

Shahraki, M. R. and Barani, H., 2012. Examining factors on destruction of Golestan province rangelands. Journal of Conservation and Utilization of Natural Resources, 1(3): 59-78.

Sharifinia, Z. and Mahdavi, M., 2011. The Role of Social and Rural Economic Poverty in the Environment Destruction (Case study: The surveyed pasture of Shoorrood in Shibab district of Zabol township). Journal of Social Geographical Researches, 76(2): 67-84.

Struwig, F, Stead, G. B., 2001. Planning, designing and reporting research. Pearson Education South Africa.