بررسی نقش سرمایه انسانی خانوارهای روستایی بر وابستگی به مرتع در حوزه آبخیز حبله رود

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس / سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور

2 دانشیار، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

چکیده

دامداری یکی از فعالیت هایی است که خانوارهای روستایی به منظور تامین نیازهای خود انجام می دهند. در حوزه آبخیز حبله رود هم به مانند سایر مناطق کشور از قدیم الایام دامداری رواج داشته است. تا چندی پیش به واسطه پتانسیل بالای  کشاورزی و دامداری منطقه، جمعیت زیادی از مناطق مختلف به حبله رود مهاجرت می نمودند  اما به دلایلی سیر مهاجرت معکوس شده است و آمارهای جمعیت شناسی و اقتصادی – اجتماعی حاکی از کاهش بعد خانوار، پیرشدن جمعیت، کاهش باروری، درصد بالای باسواد و به تعبیری تغییرات میزان سرمایه انسانی در خانوارهای منطقه می باشد. دامداری فعالیتی است که نیاز به نیروی کار مستمر دارد و تغییرات سرمایه انسانی ممکن است باعث بروز تغییراتی در وضعیت و شیوه دامداری روستائیان منطقه شود. بدین منظور انجام مطالعه ای در سطح شهرستان های دماوند و فیروزکوه در قسمت شمالی حوزه و ایوانکی و آرادان از قسمت جنوبی حوزه در مورد نقش سرمایه انسانی بر دامداری وابسته به مرتع ضروری به نظر رسید. روش مورد استفاده در این پژوهش، روش میدانی و پیمایشی است که محققان با استفاده از پرسشنامۀ محقق ساخته با روایی تأیید شده و آلفای کرونباخ 7۸/0، به گردآوری اطلاعات پرداختند. میزان وابستگی به مرتع با فاکتورهای تأثیرگذار شامل تعداد اعضاء خانوار، تعداد افراد ذکور خانواده، سن سرپرست خانوار، سطح سواد سرپرست، تعداد افراد با تحصیلات دیپلم و بالاتر، میانگین سنوات تحصیل اعضاء خانوار و سرمایه انسانی خانوار به کمک رگرسیون لجستک اسمی در محیط نرم افزاری SPSS v.22 تحلیل شد. نتایج نشان می دهد که از میان متغییرهای مستقل تنها سن و سطح سواد سرپرست خانوار روی وابستگی به مرتع تاثیر دارند و به میزان ۸/۶ درصد تا ۱۱/۵ درصد متغییرهای مستقل فوق می توانند وابستگی به مرتع را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Survey the role of rural household's human capital on dependance on rangeland in Hable Rud basin

نویسندگان [English]

  • Hossein Badripour 1
  • Hosein Barani 2
  • Seyed Mahmoud Aghili 2
  • Ahmad Abedi Sarvestani 2
1 Expert / Forest, Rangeland and Watershed management Organization
چکیده [English]

Livestock keeping is one of the activities of rural households to maintain their needs. In Hable Rud basin like any other place in the country, livestock keeping has been common from the past. Until some time ago, a huge population immigrated into Hable Rud basin due to its high potential for agriculture and livestock keeping from other parts of the country but nowadays, many people emigrate from the area due to some reasons. Demographic data and socio-economic information revealed family size decrease, population ageing, fertility decline, high percentage of literacy, and in other words human capital of households living in the area has changed. Livestock keeping is an activity requiring continuous labor force, and a change in human capital would lead to a change in the form and condition of livestock keeping among rural households of the area. Thus, a study was conducted in the Damavand and Firoozkouh townships in the northern Hable Rud and Eivanaki and Aradan townships in the southern Hable Rud. The field survey method was applied for this study and researchers collected the data by questionnaires with the reliability of 78% according to the Cronbach's Alpha. In order to analyze the rural farmers' dependence on rangeland, nominal logistic regression was used by SPSS version 22. The study factors were family size, number of males, age of household head, household head's years of education, number of family members graduated from high school and university, family members' average years of education and human capital. According to the obtained results, among independent variables, just household head's age and education class affected the dependence of rural framers on rangeland and these factors could explain the dependence on rangeland varying between 8.6 to 11.5%.

کلیدواژه‌ها [English]

  • rangeland
  • Village
  • dependence
  • Human Capital
  • Hable rud
اسکندری، ن. و مهدوی، ف.، ۱۳۸۴. سیمای کلی مراتع کشور. دفتر فنی مرتع، ۵۷ص.

اسکندری، ن.، علیزاده، ع و مهدوی، ف.، ۱۳۸۷. سیاست‌های مرتعداری در ایران. پونه، تهران، ۱۶۴ص.

ازکیا، م. و حسینی رودبارکی، س.، ۱۳۸۸. تغییرات نسلی سبک زندگی در جامعه روستایی. جامعه‌‌شناسی معاصر، ایران، ۳: ۸۰-۵۷.

جمعه‌‌پور، م.، ۱۳۹۱. سکونتگاه نوع سوم راهکاری برای رسیدن به الگوی مناسب سگونت در راستای توسعه پایدار. پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، ۲: ۱-۲۷.

حسینی رودبارکی، س. ب.، ۱۳۸۷. بررسی تغییرات سبک زندگی در جامعه روستایی (مطالعه موردی روستای آهنگر محله از توابع گرگان). پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ۱۷۳ ص.

خاشعی، ر.، ۱۳۷۳. تغییرات اجتماعی و فرهنگی در روستای جمال آباد ورامین. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد تهران مرکز، ایران،۱۸۰ص.

خسروی، خ.، ۱۳۸۰. جامعه‌شناسی روستای ایران. نشر فرس، تهران، ایران، ۱۳۷ص.

سقازاده خسروشاهی، ف.، ۱۳۸۳. بررسی تغییرات فرهنگی روستای کندوان تبریز از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۸۰. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد تهران مرکز، ایران، ۱۷۹ص.

شفیعی، م.، ۱۳۹۰. وضعیت اقتصادی و اجتماعی پروژه حبله‌رود. دفتر پروژه حبله‌رود، سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور، تهران، ایران، ۴۳ص.

صیدایی، س.ا. و  قاسمیان، ز.، ۱۳۹۱. بررسی رواند تغییرات کارکردی خانه های روستایی – نمونه موردی روستای گرجی محله شهرستان بهشهر استان مازندران. برنامه‌ریزی فضایی، ۵: ۱۰۶- ۸۷.

علمی. ز. م.، 1380. ویژگی‌های اقتصادی- اجتماعی و فرهنگی خانوار در ایران و تحلیل الگوهای سرمایه‌گذاری خانوار. موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، تهران، ۱۹۱ص.

قاسمی اردهایی، ع.، ۱۳۸۵. بررسی علل مهاجرت روستاییان به شهرها در ایران با فراتحلیل پایان نامه های تحصیلی (مقطع زمانی1359-1383) روستا و توسعه، (۱): ۵۱-۸۰.   

میرزائی، م. و شمس قهفرخی، م.، ۱۳۸۶. جمعیت‌شناسی سالمندان در ایران بر اساس سرشماری‌های ۱۳۳۵-۱۳۸۵ (مقاله مروری). سالمندی ایران، ۲: ۳۳۱-۳۲۶.

وزارت جهاد کشاورزی.، ۱۳۸۰. گزارش طرح تعادل دام و مرتع. ۸۰، ایران، ص.

Abedullah, N., Mahmood, M., Khalid, M. and Kouser, S. 2009. The role of agricultural credit in the growth of livestock sector: A case study of Faisalabad. Pakistan Veterinary Journal., 29(2): 81-84.

Baltenweck, I., and Staal, S., 1998. Opportunities for secondary employment generation on smallholder farmers: a case study from Highland Kenya. Draft Preliminary Analysis. Nairobi: ILRI.

Bashir, M. K., Schilizzi, S. and Pandit, R., 2012. Livestock and rural household food security: the case of small farmers of the Punjab, Pakistan. Working Paper 1207, School of Agricultural and Resource Economics, University of Western Australia, Crawley, Australia.

Bhandari, P. B., 2013. Rural livelihood change? Household capital, community resources and livelihood transition. Journal of Rural Studies, 1(32): 126–136.

Donovan, J., and Stoian, D., 2012. 5 Capitals: A tool for assessing the poverty impacts of value chain development. Tropical Agricultual Research and Higher Education Center (CATIE), 72p.

Ellis, F., 2000. Rural livelihoods and diversity in developing countries. Oxford: Oxford University Press, 296p.

Elzak, R. M., Elbushra, A. A., Ahmed, S. E. H. and Mubarak, A. M., 2011. The role of livestock production on food security in Sudan: Rural White Nile State. Online Journal of Animal and Feed Research, 1(6): 439-443.

Elzaki, R. M., Ahmed S. E. H. A., Elbushra, A. A., 2011. Impact of Livestock Biodiversity in poverty reduction and welfare Change in rural sudan. Social Science Research Network/ Social Science Electronic Publishing,  Inc.

FAO., 1990. The technology of traditional milk products in developing countries. FAO Animal Production and Health Paper 85. Rome.

Foong, K., and Yorston, R. 2003. Human capital measurement and reporting: A British Perspective. London Business School.

Habibpour Gatabi, K., and Safari Shali, R. 2012. Comprehensive manual for using SPSS: In survey reseatches. Looye Publication, 5th edition, 864 p.

Ibrahim, A.M., Shiwei, X., and Wen, Y. 2013. The Impact of Social Factors of Rural Households on Livestock Production and Rural Household Income in White Nile State of Sudan. International Journal of Agricultural and Food Research, 2 (4): 1-13.

Mitiku, A. 2014. Impact of smallholder farmers agricultural commercialization on rural households’ poverty. The International Journal of Applied Economics and Finance, 8: 51-61.

Papoli Yazdi, M. H. and Ebrahimi, M. A., 2008. Rural development theories. Samt Publication, Tehran, 4th edition, 306p.

Pica-Ciamarra, U., Tasciotti, L., Otte, J. and Zezza,  A., 2011. FAO-ESA working paper. Livestock Assets, Livestock Income and Rural Households’ Cross-Country Evidence from Household Surveys, 11-17.

Rabbani, R., 2006. Urban sociology. Isfahan University Press, Isfahan, Iran, 356p.

Peters, A. R., Domingue, G., Olorunshola, I. D., Thevasagayam, S. J., Musumba, B. and Wekundah, J. M., 2012. A survey of rural farming practice in two provinces of Kenya. Demographics, Agricultural Production and Marketing. Livestock Research for Rural Development, http://www.lrrd.org/lrrd24/5/pete24087.htm.

Sadeghi, J., and Toodehroosta, M., 2002. Physical capital factors affecting income distribution among the farmers of Savejbolagh Township, Iran. Science and Technology of Agriculture and Natural Resources: 7 (2): 53-67.

Sathyanarayan, K., Jagadeeswary, V., Chandrashekhar Murthy  V., K. Sathyanarayan, V ., Wilfred Ruban, S. and Sudha, G., 2010. Socio-economic status of livestock farmers of narasapura village - a benchmark analysis. Veterinary World, 3(5): 215-218.

Soltani, A., Angelsen, A., Eid, T., Noori Naieni, M. S. and  Shamekhi, T., 2012. Poverty, sustainability and household livelihood strategies in Zagros, Iran. Ecological Economics, 79: 60-70.

Tefera, T., and Tefera, F. 2014. Determinants of households food security and coping strategies for food shortfall in mareko district, Guraghe Zone Southern Ethiopia. Journal of Food Security, 2 (3): 92-99.

World Bank., 2005. Islamic republic of Iran cost assessment of environmental degradation, Report, 32043-IR.