بررسی شاخص‌های رسوب‌شناسی و طبقه‌بندی رسوبات بستر دریاچه مهارلو جهت تعیین حساسیت آن به فرسایش بادی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت مناطق بیابانی، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 استاد، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

3 استادیار، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

4 کارشناس ارشد پژوهشی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران

5 دانشجوی دکتری بیابانزدایی، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

چکیده

شناخت ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی رسوبات دریاچه‌ها و تالاب‌ها جهت بررسی‌های رسوب‌شناسی و فرسایش دارای اهمیت است. دریاچه مهارلو از مهمترین دریاچه‌های استان فارس است. رسوبات سطح دریاچه به دو بخش رسوبات تبخیری و تخریبی تقسیم می‌شود. به منظور شناخت ماهیت رسوبات تخریبی، نمونه‌هایی از رسوبات دریاچه برداشت شد و ترکیبات کربناته و تبخیری شامل کلسیم کربنات، کلسیم سولفات و سدیم کلرید آن اندازه‌گیری شد. پس از حذف اجزای کربناته و تبخیری، دانه‌بندی به روش هیدرومتری صورت پذیرفته و طبقه‌بندی رسوبات براساس روش پتی‌جان(1975) انجام گردید. نتایج درصد مواد تخریبی و شیمیائی رسوبات سطح دریاچه نشان ‌می‌دهند که بیشتر رسوبات از نوع رسوب تخریبی ریزدانه حاوی املاح شیمیایی است. نتایج آنالیز دانه‌بندی و هیدرومتری رسوبات تخریبی سطح دریاچه حاکی از جورشدگی ضعیف و بسیار ضعیف و درصد سیلت بیشترین درصد ذرات تشکیل دهنده رسوبات دریاچه است. چولگی رسوبات به سمت ذرات درشت است و رسوبات دارای بافت گل‌ماسه‌ای کمی گراولی هستند. بیش از90درصد کانی‌های رسوبات دریاچه را کانی‌های رسی و کمتر از 10درصد آن نیز ژیپس، کوارتز و خرده‌سنگ‌های آهکی و ماسه‌سنگ کوارتزی تشکیل می‌دهند. با توجه به نوع رسوب، کانی‌ها، املاح و درصد فراوانی ، رسوبات بستر دریاچه مهارلو مستعد فرسایش بادی و تولید گرد و غبار در منطقه است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating sedimentological and classification of Maharloo lake surface to determine its sensitivity to wind erosion

نویسندگان [English]

  • Mohsen Kazemi 1
  • Sadat Feiznia 2
  • Hasan Khosravi 3
  • Hamid Mesbah 4
  • Reza Shahbazi 5
1 M.Sc. Student in Desert Region Management, Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran
2 Professor, Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran
3 Assistant Professor, Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran
4 Senior Research Expert, Research Center of Agricultural and Natural Resources of Fars, AREEO, Shiraz, Iran
5 Ph.D. Student in Desert Region Management, Department of Reclamation of Arid and Mountainous Regions, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran
چکیده [English]

Understanding the physical and chemical characteristics of sediments of lakes and wetlands is important for sedimentology and erosion studies. Maharloo Lake is one of the most important lakes of Fars Province. Surface sediments of this lake consist of evaporitic and muddy sediments. For recognition of the nature of the sediments, samples were taken from lake bed and carbonate and evaporitic compositions including calcium-carbonate, calcium-solfate and sodium-chloride were measured. After omitting carbonate and evaporitic compositions, granolumetric analysis of terrigenous fraction was performed using hydrometry method and sediment classification was performed using Pettijohn  (1975) Method. The result of the percentage of terrigenous and chemical fractions of surface sediments showed that most of the sediments were fine-grained terrigenous sediment, containing chemical salts. Terrigenous sediments are poorly sorted, skewed toward coarser sizes and have slightly gravelly, sandy mud texture. More than 90 % of sediment minerals in the lake is clay and less than10 % is gypsum, quartz, quartz sandstone, and limestone. Depending on the type of sediment, minerals, salts and frequency of deposits, the sediments of Maharloo Lake are prone to wind erosion and dust generation in the region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Maharloo Lake
  • granolumetry
  • Classification
  • sediment Mineralogi
  • pettijon Method
  • Gradistat Software
-  Al-Dousari, A. M., Al-Awadhi, J. and Ahmed, M., 2013. Dust fallout characteristics within global dust storm major trajectories. Arabian Journal of Geosciences, 6(10): 3877-3884.

-  Bahrami, M. and Parvanehnezhad Shirazi, M., 2010. Microfacies And Sedimentary Environments of Gurpi And Pabdeh Formations And The Type Of Mesozoic– Cenozoic Boundary In Fars Province, Iran, Journal of Applied Geology, 5(4):330-335.

-  Carter M. R. and Gregorich E. G., 2008. Soil Sampling and Methods of Analysis, Canadian Society of Soil Science, 1263p.

-  Di Giulio, A., Ceriani, A., Ghia, E. and Zucca, F., 2003. Composition of modern stream sand derived from sedimentary source rocks in a temperate climate (Northen Apennines, Italy). Sedimentary Geology,158: 145-161

-  Feiznia, S., 2010. Formation power. Course Notes Watershed Ph.D., Faculty of Natural Resources, University of Tehran, 300p.

-  Feiznia, S., 2009, Applied sedimentology with emphasis on soil erosion and sediment production. University of Agricultural Sciences and Natural Resources University of Gorgan, Iran, 356p.

-  Fayazi, F., Nekhayi, M., Lak, R., 2008, Proposed minor changes to the evolution of salmon, presented by Agos and Hardy by studying the salinity of Lake Maharloo, Earth Sciences, 16 (63): 10-1.

-  Gupta, A., Hock, L., Xiaojing, H. and Ping, C., 2002. Evaluation of part of the Mekong River using satellite imagery. Geomorphology, 44 (2002): 221–239.

-  Hosseini, H., 2009, Investigating the amount of erosion and sediment in mares of Taleghan region with the help of rain water. Ph.D. Thesis in Watershed Management Sciences and Engineering, Islamic Azad University, Science and Research Branch of Tehran.

-  Hosseini, H., 2006. Basin watershed management (Case study: Maharloo old). Geological Report, Chapter 5, Pars Steel Structural Engineering,160p.

-  Mesbah, H., 2012. Investigation of the origin of Maharloo lake deposits. Fars Province Agricultural and Natural Resources Research Center, Soil Conservation and Watershed Management Institute, Iran, 40p.

-  Moutaz, A., Al-Dabbas, M. and Al-Khafaji, R., 2011. The mineralogical and micro-organisms effects of regional dust storms over Middle East region. International Journal of Water Researchi and Arid Environment, 1: 129-141.

-  Mohammadi, A., 2011. Sedimentology and geochemistry of Jazmourian playa ground deposits. Quarterly Drought, 1 (1): 68-79.

-  Rhoades J. D., 1999. Soil salinity assessment, methods and interpretation of electrical conductivity measurements. Irrigation and Drainage Paper, 57, 165 p.

-  Pettijohn F. J., 1975. Sedimentary rocks. Harper and Row Publication Company, New York, USA, 628p.

-  Shaban, M., 2013, Investigating the properties effect on Marl's erasibility and comparison of run off and sediment using rainfall simulator (A case study : Taleghan Pain Basin). Ph.D. Thesis Watershed Science and Engineering Sciences, Islamic Azad University, Science and Technology Branch Research, Tehran, Iran.

-  Tali, M., 2012, Application of PCA technique and OIF indicator at identification of evapotral Minerals in Plays Case Study: Maharloo Lake, 2nd National Congress of Earth Sciences, 68 - 78.

-  Vendenberghe, J., 2003. Climate forcing of fluvial system development: an evolution of ideas. Quaternary Science Reviews, 22: 2053-2060.

-  Zomorodian, M ,. Khakpour, M. and  Velayati, S., 2013. Analysis of hydrogeomorphological landforms of Maharloo lake basin based on interactions of morphotectonic, morphoclimatic and hydromorphic processes. Geography Magazine and Regional Development 19: 70-47.