بررسی اندازه ذرات تلماسه ها و کاربرد آن در منشأیابی رسوبات امتداد گسل اهواز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 دانشیار، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 دانشیار، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

4 عضو هیات علمی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران

چکیده

در نواحی بیابانی ایران بدلیل موقعیت خاص جغرافیایی، فیزیوگرافی و حاکمیت شرایط اقلیمی خشک، فرسایش بادی غالب بوده و بیش از 30 میلیون هکتار در سیطره تپه ها و پهنه های ماسه ای و اراضی بدون پوشش گیاهی هستند. خصوصیات دانه بندی یکی از ویژگی های مهم در اغلب مطالعات فرسایش بادی و یکی از پارامترهای مهم در مکانسیم حرکت، انتقال و ترسیب و گسترش تلماسه‌ها است؛ بنابراین آنالیز اندازه ذرات، کاربرد مهمی در منشأیابی رسوبات، تاریخچه انتقال و رسوبگذاری دارد. با توجه به وسعت زیاد تلماسه در استان خوزستان، ضروری است که بررسی جامع و به هنگامی از تپه‌های ماسه‌ای استان و تعیین همبستگی این مشخصات با سایر ویژگی‌های مورد نیاز چون مسافت حمل انجام گیرد. بنابراین در این تحقیق با برداشت بیش از 200 نمونه سطحی از تلماسه‌ها در راستای شمال غربی به جنوب شرقی، خصوصیات دانه بندی تپه‌های ماسه‌ای خوزستان مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا براساس گسل اهواز استان را به دو نیمه غربی و شرقی تقسیم کرده، مقایسه پارامترهای میانگین قطر ذرات، دامنه تغییرات ذرات، متوسط جورشدگی، متوسط کج شدگی و سپس متوسط فاصله حمل ذرات مورد تحلیل و سپس کل نمونه ها برای پارامترهای یاد شده در راستای بخش غربی شرقی مورد بررسی مجدد قرار گرفتند. نتایج نشان داد دامنه قطر ذرات در تپه های ماسه ای غرب رودخانه کرخه بین 87/2-14/2 فی (136 تا 226 میکرون) و در شرق بین 05/3-16/2 فی (120 تا 223 میکرون) متغیر است. جورشدگی ذرات در نمونه‌های تپه‌های ماسه‌ای خوب و نسبتاً خوب بوده است(71/0– 35/0 فی) و کج شدگی قطر ذرات در محدوده تپه‌های ماسه‌ای اغلب به طرف ذرات ریز و به عبارت دیگر کج شدگی مثبت در مقیاس فولک (1/0 تا 1 فی) نشان می‌دهند. متوسط فاصله حمل دارای 4 رده، شامل 3، 5/12، 35 و 125 کیلومتر است که نشان دهنده فاصله حمل بین 20 تا 50 کیلومتر و متوسط فاصله جابجایی 35 کیلومتر در تپه های ماسه ای غرب گسل اهواز است. در تپه های ماسه ای شرق گسل اهواز نیز فاصله حمل بین 50 تا 200 کیلومتر و متوسط فاصله جابجایی 125 کیلومتر می‌باشد. براساس مطالعات دانه بندی منشاء ذرات تپه‌های ماسه‌ای استان خوزستان نزدیک و یا محلی بوده و منشاء بیشتر ذرات در قطاع شمال غربی و غرب می باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study Particle size of sand dunes and its application in finding source of sediments surrounding Ahvaz fault

نویسندگان [English]

  • Zeynab Gandomi 1
  • Amir Hosein charkhabi 2
  • Hasan Mohseni 3
  • Manouchehr Amiri 4
1 Former M.Sc. Student in Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Natural Resources, Research and Science Branch of Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Soil Conservation and watershed management Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
3 Associate Professor, Buali sina university, Hamadan, Iran
4 Academic Member, Research Center of Agricultural and Natural Resources of Hamadan, AREEO, Hamadan, Iran
چکیده [English]

    The southwest province of Iran has a dry and semi-arid climate, with about 250,000 hectares of sand dunes; therefore a comprehensive review and overview of these features and their correlation with other features is needed. In this study, over 200 sand samples were collected from the mobile and not mobile sand dunes to study the grain size of sand dunes in Khuzestan. The results showed there was no significant difference in the mean grain size from east to west, along a 200 km transect of the sampled area. The mean grain size in the west was 2.87 to 2.14 φ scale (136 to 226 microns) and in the east 3.05 to 2.16 φ (120 to 223 microns). The standard deviation of particle size of the samples was good and fairly good (0.71 to 0.35 φ). Using tilt condensation particle diameter in the range of sand dunes area, folk scale (0.1 to 1 φ) was positive. These distances represent 20 to 50 km with mean transported distance of 35 km for the west and 50 to 200 km transported distance with mean value of 125 km for the east section of the Khuzestan province for the sand dunes. For the transport distances, average transport distance could be divided into four categories, including 3, 12.5, 35 and 125 km. According to the results, the source of particles of the sand dunes in Khuzestan province is local, mainly from northwest and west.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Grain size
  • sand dunes
  • particle-size distribution
  • sorting
  • desertification
  • Khuzestan
Abassi, M., Feiznia, M., Abbasi, H. R., Kazemi, Y. and Gharanjik, A., 2011. Source for sediments of mineralogy and granulometry on investigation sand dunes Baluchestan identification”. Iranian Journal of Range and desert research, 18(3):441-451.

Ahmadi, H., 1998. Applied geomorphology–wind Erosion. Tehran University Press, Iran, 592p.

Ahmadi, H. and Mohmmad Khan, Sh,. 2006. Comparison grain Size in oregan internal and coastal Iran. Desert, 11, 221-233.   

Armstrong-Al., Lee, Y. I., Kasper-Zubillage, J. J. and Trejo-Ramirez, E., 2016. Mineralogy and geochemistry of sands along the manzanillo and El carrizal beaches, southern Mexico: implications for palaeoweathering, provenance and tectonic setting. Geological Journal, 52(4):559-582.

Charkhabi, A. H., 2003. Survey on soil contaminants Atlas of Khuzestan province. Soil conservation and watershed management research institute, Tehran, Iran, 11p.

Ekhtesasi, M. R., Ahmadi, H., Baghestani, N., Khalili, A. and Feiznia, S., 1996. Investigation on sand dunes resource in Yazd-ardakan plain”. Research Institute of Forest and Rangeland, Iran, 260p.

Fork, R. L. and Ward, W. C. 1957. Brazos river bar: a study in the signification of grain size parameters. Journal of Sedimentary Research, 27: 3-26.

Jadidoleslami, M., Jadidoleslami, M. and Jadidoleslami, H., 2010. Survey of the genetic correlation and elements mineralogy in dune sandy (East Sistan). 4th International congress of the Islamic world Geographers (ICIWG).

Jafari, S., 2010. Geomorphological changes of active wind deposits and associated quaternary sediments in Khuzestan using RS-GIS. Islamic Azad University Science and Research Branch, Tehran, Iran.

Jafari, S., Bayat, R., Charkhabi, A., Jalali, N. and Iranmanesh, F., 2016. .Application of satellite image and wind analysis for identification of Khuzestan sand dunes sources. Journal of Watershed Engineering and Management, 7(4): 402-414.

Lawrence, C. R. and Neff, J. C., 2009. The contemporary physical and chemical of Aeolian dust: A synthesis of direct measurements of dust deposition. Chemical Geology, 267(1-2):46-63.

Liu, B., Jin, H., Sun, L., Sun, Z. and Zhang, C., 2016. Grain size and geochemical study of the surface deposits of the sand dunes in the Mu Us desert, north china. Geological Journal, 52(6):1009-1019.

Merriam, R., 1969. Source of sand dunes of southern California and Northwestern Sonora, Mexico, Geology Society of American Bulltain, 80:531-533.

Mahmoodi, F., 2002. Geographic distribution of sand seas in Iran. Publisher Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran, 197p.

Moussavi Harami, R., 2011. Sedimentology. Astane Ghodse Razavi Press, Mashhad, Iran, 479p.

Roudgarmi, P. and Abbasi, H. R., 2014. Features morphology, physical, chemical and mineralogy in sand dunes Abardezh Varamin. Iranian Journal of Soil Research, 28(1):32-43.

Teimori, M., Taya, A., 2012. Fingerprinting aeolian deposits in Basharoie. 1st National Desert Conference.

Zamanzadeh, M. and Anoshe, M., 2013. Survey parameters granolumetric in wind environment. Scientific-Research Quarterly of Data (SEPEHR), 28(87):93-98.

Zhao, H. L., Yi, X. Y., Zhou, R. L., Zhao, X. Y., Zhang, T. H. and Drake, S., 2006. Wind erosion and accumulation effects on soil properties in Horqin Sandy Farmland, Inner Mongolia. Catena, 65:71-79.