بررسی و مقایسه تولید و تنوع گونه‌های علفی مراتع مشجر با مراتع باز در اکوسیستم های نیمه متراکم فندقلوی اردبیل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته مرتعداری دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل، ایران

چکیده

هدف اصلی این تحقیق، ارزیابی میزان تاثیر تاج پوشش درختی بر مقدار تولید وتنوع گونه‌ای گیاهان علفی در زیراشکوب درختان واقع در منطقه فندقلوی اردبیل بود.منطقه مورد مطالعه پس از استخراج واحدهای ژئومرفولوژیکی یکسان مناطق فندقلو، شغاله دره و نیارق انتخاب گردید. آماربرداری به‌صورت تصادفی- سیستماتیک و ابعاد پلات‌ها با توجه به ساختار پوشش گیاهی به روش سطح حداقل و تعداد پلات‌هابا استفاده از فرمول آماری انتخاب شد؛ سپس فهرست گونه‌های موجود، درصد تاج پوشش، لاشبرگ، سنگ و سنگریزه، خاک لخت ثبت شد. نمونه‌برداری از عرصه‌های مراتع باز و زیراشکوب درختی در چهار کلاس شیبی 10-0، 20-10، 35-20 و 50-35 درصد و در چهار جهت جغرافیایی شمال، جنوب، شرق و غرب انجام شد. نتایج نشان داد که بیشترین درصد تاج پوشش گونه‌های موجود در زیراشکوب درختان در منطقه فندقلو، نیارق و شغاله دره در کلاس شیب 20-10 درصد به ترتیب با مقادیر 20، 25 و 25 درصد و بیشترین مقدار درصد پوشش گیاهی در مراتع باز این مناطق در کلاس شیب 20-10 درصد به ترتیب با مقادیر 81، 86 و 86 درصد می‌باشد. همچنین نتیایج نشان داد که جهت جغرافیایی شمال نسبت به جهت‌های دیگر در همه مناطق در زیراشکوب درختان و مرتع باز دارای بیشترین درصد پوشش می‌باشد. با مقایسه میانگین اثرات متقابل بین نوع مرتع و کلاسه‌های شیب، بالاترین میزان تولید در مراتع باز مشاهده شد که نسبت به مراتع زیراشکوب تفاوت معنی‌داری داشتند. همچنین میزان تولید گیاهان علفی و اثرات متقابل نوع مرتع و جهات جغرافیایی تفاوت‌های معنی‌داری را در مراتع مورد بررسی نشان داد. بر این اساس مراتع باز در شیب‌های شمالی دارای میزان تولید بالاتر و معنی‌داری نسبت به مراتع زیراشکوب درختی نشان داد. از طرفی نتایج بررسی شاخص‌های تنوع و یکنواختی در مراتع باز و زیر اشکوب درختی نشان داد بالاترین مقادیر این شاخص ها در مراتع زیر اشکوب درختی قابل مشاهده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessment and comparison of production and diversity of grassy species of woody rangelands with open Rangelands in Fandoghlou semi-dense ecosystems, Ardabil

نویسندگان [English]

  • Farshad Keivan Behjou 1
  • Hasan Mollazadeh Asl 2
  • Jaber Sharifi Naiaragh 3
1 Associate Professor, Department of Natural Resources, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 M.Sc. Student of Rangeland Sciences, Department of Natural Resources, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
3 Research Assistant Professor, Ardabil Agricultural and Natural Resources Research Centre, AREEO, Ardabil, Iran
چکیده [English]

    The main objective of this study was to evaluate the effect of tree species canopy on production and diversity of grass species in the understory of trees in Fandoghlou, Ardabil. The study area was selected after extracting similar geomorphological units of Fandoghlou, Shoghal Dareh and Niaragh. Inventory was conducted by systematic random sampling and dimension of plots was determined regarding the structure of vegetation. The number of plots was selected using statistical formulas, and the list of species, canopy cover, litter, rock, and bare soil percentage were recorded. Sampling in open and forested rangelands was done in four slope classes including 0-10, 10-20, 20 -35 and 35-50% and in four geographical aspects including northern, southern, eastern and western. The results showed that the highest vegetation cover percentage was observed in the understory of trees in Fandoghlou, Niaragh and Shoghal Dareh in slope classes of 10-20%, respectively, with 20, 25 and 25%. The highest vegetation cover in open rangelands were observed in slope classes of 10-20%, respectively, with 81, 86 and 86%. The northern aspect compared to other aspects had the highest vegetation cover in both rangelands. According to the results, the highest production was observed in open rangelands, showing a significant difference with forested rangelands. In addition, the production of grass species and interaction of rangeland type and aspect showed significant differences in the study rangelands. Accordingly, production in the open rangelands of northern slopes was significantly higher as compared with forested rangelands. On the other hand, the results of diversity and evenness indices in open and forested rangelands showed that the highest amounts of these indices were observable in forested rangelands.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Open Rangelands
  • Under-tree Rangelands
  • species diversity
  • Production
  • Ardabil
-  اسـدی، م.، معصومی، ع.ا.، خاتم‌ســاز، م. و مظفریان، و.، 1381. فلور ایران. شماره‌های ۳۸-۱. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، ایران.

-  تشکری‌زاده، م. ، متین‌خواه، س.ح.، 1388. بررسی اثرتاج پوشش درختان برمقدار تولید وکیفیت پوشش مرتعی زیراشکوب درمنطقه زاگرس مرکزی. جنگل ایران، 1(4): 331-321.

-  شریفی نیارق، ج.، 1375. بررسی تنوع گیاهی و فرم‌های رویشی چمنزارهای طبیعی منطقه اردبیل. پژوهش و سازندگی، 9(4): 31- 26.

-  قلیچ‌نیا، ح.، 1375. مقایسه پوشش گیاهی مناطق مرتعی قرق شده پارک ملی ملی گلستان و نقاط خارج از قرق در مناطق کلید، بحرانی و مرجع. پژوهش و سازندگی، 30(1): 77-72.

-  مبین، ص.، ۱۳۷۴. رســتنی‌های ایران، جلدهای ۴-1، انتشارات دانشگاه تهران، ایران.

-  مخدوم، م.، 1384. شالوده آمایش سرزمین. انتشارات دانشگاه تهران، ایران، 427ص.

-  مصداقی، م.، 1384. بوم‌شناسی گیاهی. انتشارات جهاد دانـشگاهی مشهد، ایران، 187ص.

-  مصداقی، م.،1380. توصیف وتحلیل پوشش گیاهی(ترجمه). جهاددانشگاهی مشهد، ایران، 287ص.

-  مقدم، م.، 1377. مرتع و مرتعداری. انتشارات دانشگاه تهران، ایران، 701ص.

-  میرزایی، ج.، اکبری‌نیا، م.، حسینی، س. م.، سهرابی، ه. و حسین‌زاده، ج.، 1385. تنوع گونه‌ای گیاهان علفی در رابطه با عوامل فیزیوگرافیک دراکوسیستم‌های جنگلی زاگرس میانی. زیست‌شناسی ایران، 20(4): 382- 375.

-  میرزایی، ح.، 1376. بررسی تاثیر تاج پوشش جنگلی بر زیراشکوب مرتعی درجنگل‌های بلوط غرب (کرمانشاه). پژوهش و سازندگی، 35: 55-49.

-  Ammer, S. K., Weber, C. A., Ammer, C. and Prietzel, J., 2005. Factors influencing the distribution and abundance of eatthworm communities in pure and converted scots pine stands.Applied Soil Ecology, 121:42-53.

-  Anderson, L. J., Brumbaugh, M. S. and Jackson, R. B., 2001. Water and treeunderstorey interactions: a natural experiment in a savanna with oak wilt. Ecology, 82:33–49.

-  Badano, E. I., Cavieres, L. A., Molina-Montenegro, M. A. and Quiroz, C. L., 2005. Slope aspect influences plant association patterns in the mediterranean matorral of central Chile. Journal of Arid Environments, 62: 93–108.

-  Barbour, M. G., Burk, J. H.  and Pitts, W. D., 1999. Terrestrial plant ecology. Benjamin, Cummings Publishing Company, Menlo Park, California, USA, 634p.

-  Bochet, E. and Garcı´a-Fayos, P., 2004. Factors controlling vegetation establishment and water erosion on motorway slopes in Valencia, Spain. Restoration Ecology, 12 (2), 166–174.

-  Brosfske, K.D., Chen, J. Crow, T. R. and Saunders, S. C., 1999. Vegetation responses to landscape structure at multiple scales across a northern Wisconsin, USA, Pine barrens Landscape. Plant Ecology, 143:203-218.

-  Brown, J. H., 2001. Mammals on mountainsides: elevational patterns of diversity. Global Ecology & Biogeography, 10: 101–109.

-  Fitter, A., 2003. Making allelopathy respectable. Science, 301:1337-1338.

-  García-Fayos, P. and Cerdà, A., 1997. Seed losses by surface wash in degraded Mediterranean environments. Catena, 29: 73-83.

-  Gong, X., Brueck, H., Giese, K. M., Zhang, L., Sattelmacher, B. and Lin, S., 2008. Slope aspect has effects on productivity and species composition of hilly grassland in the Xilin River Basin, Inner Mongolia, China. Journal of Arid Environments, 72, 483–493.

-  Huston, M. A., 1994. Biological diversity. The coexistence of species on changing landscapes. Cambridge University Press, Cambridge.

-  Kallenbach, R. L., Kersey, M. S. and Hurley, G. J. B., 2006. Cumulative forage production, forage quality and livestock performance from an annual ryegrass and cereal rye mixture in a pine-walnut; Silvopasture. Agrofarestry system, 66: 43-53.

-  Kassen, R., Buckling, A., Bell, G. and Rainey, P.B., 2000. Diversity peaks at intermediate productivity in a laboratory microcosm. Nature, 406: 508–512.

-  Nadal-Romero, E., Petrlic, K., Verachtert, E., Bochet, E. and Poesen, J., 2014. Effects of slope angle and aspect on plant cover and species richness in a humid Mediterranean badland. Earth Surface Process Landforms, 39(13): 1705-1716.

-  Pausas, J. G. and Austin, M. P., 2001. Patterns of plant species richness in relation to different environments: An appraisal. Journal of Vegetation Science, 12: 153-166.

-  Pieper, R. D., 1990. Overstory-understory relations in pingon-juniper woodlands in New Mexico. Range Management, 43: 413-415.

-  Pyke, D. A. and Zamora, B. A., 1982. Relationship between ower story structure and boxwood habitat type of north central Idaho. Range Management, 35(6): 769-773.

-  Rech, J. A. Reeces, R. W. and Hendricks, D. M., 2001. The influence of slope aspect on soil weathering processes in the Springerville volcanic field, Arizona. Catena, 43 (1), 49–62.

-  Tindall, N. N., Larry, N. and Vansambeek, J. W., 2003. Shade tolerance of festuca paradoxa desv., Agroforestry System, 78: 178-181.

-  Vetaas, O. R., 1997. The effect of canopy disturbance on species richness in a central Himalayan oak forest. Plant Ecology, 132: 29-38.

-  Zeevalking, H. J. and Fresco, L. F. M., 1979. Rabbit grazing and diversity in a dune area. Vegetatio, 35: 193-196.