شناسنامه علمی شماره

نویسندگان

• لیلا عوض پور ¹
• سوسن سلاجقه ²
• مهدی قربانی ³
• حسین افشاریان ⁴

¹ دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² گروه برنامه ریزی مدیریت و HSE، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

³ استاد، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

⁴ گروه سیاست‌گذاری منابع طبیعی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

چکیده

چکیده
سابقه و هدف
 توسعه در مناطق خشک به‌دلیل کمبود منابع آب، محدودیت‌های اکولوژیکی و آسیب‌پذیری اجتماعی با موانع ساختاری مواجه است. تحقق توسعه در این مناطق مستلزم به‌کارگیری رویکردهای علمی در مدیریت منابع، بهره‌گیری از فناوری‌های سازگار با اقلیم خشک و تقویت مشارکت و سرمایه اجتماعی جوامع محلی است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات طرح آبادانی و پیشرفت منظومه­های روستایی بر شاخص­های سرمایة اجتماعی در شهرستان تفتان، استان سیستان و بلوچستان انجام شده است.
مواد و روش ها
 در راستای سنجش سرمایه اجتماعی، شاخص های اعتماد و مشارکت در بین سرگروه های صندوق­های توسعه روستایی چهار روستای شهرستان تفتان (خیرآباد، ده پابید، کاواری، کله شهتوت) قبل (سال 1399) و بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی (سال 1403)، سنجش شده است. در این راستا از رویکرد تحلیل شبکة اجتماعی (SNA) و شاخص‌هایی مانند تراکم، تمرکز، دوسویگی، انتقال یافتگی و میانگین فاصله ژئودزیک استفاده شده است. سطح تحلیل در این تحقیق روستاها هستند و واحد تحلیل سرگروه­های صندوق­های خرد توسعه روستایی می­باشند که پرسشنامه­های لازم جهت انجام تحقیق توسط 74 نفر از سرگروه­های صندوق­ها­ در چهار روستای مورد مطالعه تکمیل شده است که این افراد به روش تمام شماری انتخاب شدند. داده‌های مورد نیاز از طریق پیمایش و تکمیل پرسشنامه جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار UCINET  تحلیل شده‌اند.
نتایج
 مدیریت مناطق خشک نیازمند همکاری بین ذینفعان مختلف است و سرمایه اجتماعی با ایجاد شبکه‌های اجتماعی قوی، به تسهیل این همکاری کمک می‌کند. نتایج نشان داد که اجرای طرح باعث افزایش اعتماد، مشارکت و انسجام اجتماعی شد و شاخص‌هایی مانند تراکم شبکه، دوسویگی ارتباطات و انتقال یافتگی افزایش و میانگین فاصله ژئودزیک کاهش یافتند. کاهش میانگین فاصله ژئودزیک نشان‌دهندة تقویت ارتباطات و اتحاد اجتماعی بود. بنابراین می توان بیان کرد که طرح "آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی" تعاملات اجتماعی و اقتصادی را ارتقاء داده و نظام اجتماعی به سمت فعالیت‌های مشارکتی حرکت کرده است. یافته‌ها بر اهمیت تقویت اعتماد، مشارکت اجتماعی و انسجام ساختاری برای دستیابی به توسعه پایدار تأکید دارند.
نتیجه‌گیری
 در مناطق خشک که سرمایه اجتماعی به‌واسطه خشکسالی و در نتیجه فقر منابع­طبیعی تضعیف شده، اجرای طرح‌های توسعه­ا‌ی خواهد توانست زمینة احیاء مشارکت جمعی و تقویت اعتماد اجتماعی را فراهم آورد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی در منطقه خشک تفتان، از طریق راه اندازی صندوق های خرد توسعه روستایی با فراهم کردن دسترسی گروهی به منابع مالی، باعث افزایش اعتماد متقابل و مشارکت اجتماعی در بین افراد می شود و از این طریق تأثیر مثبتی بر بهبود شاخص‌های سرمایه اجتماعی داشته است. سرمایه اجتماعی یک مفهوم چند بعدی است که تاثیرات گسترده‌ای بر جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی و اقتصادی افراد دارد.  این طرح‌ با تقویت زیرساخت‌ها و افزایش مشارکت مردمی، به بازسازی اعتماد، افزایش مشارکت و حس تعلق اجتماعی در روستاها کمک کرده‌ است که زمینه ساز ارتقاء کیفیت زندگی، افزایش تاب‌آوری جوامع و دستیابی به توسعه پایدار می­باشد.

کلیدواژه‌ها

• توسعة روستایی
• تحلیل شبکة اجتماعی
• سرمایه اجتماعی
• سیستان و بلوچستان

عنوان مقاله [English]

Investigating the Effects of Rural Systems Development and Progress Plan on Social Capital Indicators in Arid Regions (Study Area: Taftan County)

نویسندگان [English]

• Leila Avazpour ¹
• Susan Salajegheh ²
• Mehdi Ghorbani ³
• Hosein Afsharian ⁴

¹ Faculty of Governance, University of Tehran, Tehran, Iran

² Department of Planning, Management and HSE, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran.

³ Professor, Department of Arid and Mountainous Regions Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

⁴ Department of Natural Resources Policy, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

چکیده [English]

Abstract
Background and ObjectiveDevelopment in arid regions faces structural obstacles due to water scarcity, ecological constraints, and social vulnerability. Achieving development in these regions requires the application of scientific approaches to resource management, the use of technologies compatible with arid climates, and the strengthening of participation and social capital of local communities. This research aimed to investigate the effects of the rural development and development plan on social capital indicators in Taftan County, Sistan and Baluchestan province.MethodologyIn order to measure social capital, the indicators of trust and participation among the heads of rural development funds in four villages of Taftan County (Khairabad, Deh Pabid, Kavari, Kale Shahtoot) before (2010) and after the implementation of the Rural Systems Development and Progress Plan (2014) were studied. In this regard, the social network analysis (SNA) approach and indicators such as density, centrality, reciprocity, transitivity, and average geodesic distance have been used. The level of analysis in this study is villages and the unit of analysis is the heads of rural development microfinance funds. The questionnaires required for conducting the research were completed by 74 heads of the funds in the four villages under study, who were selected using the total number method. The required data were collected through surveys and questionnaires and analyzed using UCINET software.ResultsDryland management requires collaboration between different stakeholders, and social capital helps facilitate this collaboration by building strong social networks. The results showed that the implementation of the plan increased trust, participation, and social cohesion, and indicators such as network density, two-way communication, and transitivity increased and the average geodesic distance decreased. The decrease in the average geodesic distance indicated the strengthening of communication and social unity. Therefore, it can be stated that the " Rural Systems Development and Progress Plan " has promoted social and economic interactions and the social system has moved towards cooperative activities. The findings emphasize the importance of strengthening trust, social participation, and structural cohesion to achieve sustainable development.ConclusionIn arid regions where social capital has been weakened by drought and the resulting scarcity of natural resources, implementing development projects can provide the basis for restoring collective participation and strengthening social trust. The research findings show that the development and progress plan for rural systems in the arid region of Taftan, through the establishment of rural development micro-funds by providing group access to financial resources, increases mutual trust and social participation among individuals, and thus has a positive impact on improving social capital indicators. By strengthening infrastructure and increasing public participation, this project has helped rebuild trust, increase participation, and a sense of social belonging in villages, which is a foundation for improving the quality of life, increasing the resilience of communities, and achieving sustainable development in drylands. 

کلیدواژه‌ها [English]

• Rural Development
• Social Capital
• Social Network Analysis
• Sistan and Baluchestan